فضيلت ماه شعبان
ماه شعبان برای انسان به سوی خدا يکی از ماههای سال است و برای آن جايگاه بزرگ و پر فضيلتی در احاديث و روايات اسلامی از سوی پيشوايان دينی گزارش شده است.

زيرا اولاً شخصيت‌های بزرگ و ارزشمند که از ستارگان آسمان ولايت و امامت به شمار می‌آيند در ماه شعبان ديده به جهان گشوده اند مانند ولادت با سعادت حضرت اباعبداللّه الحسين (ع) که در روز سوم ماه شعبان اتفاق افتاده و نيز در روز چهارم اين ماه ولادت با سعادت حضرت ابوالفضل (ع) رخ داده، در روز پنجم آن ولادت حضرت سجاد(ع) می‌باشد همچنين در پانزده شعبان ولادت پر برکت قطب عالم امکان حضرت ولی اللّه الأعظم مهدی موعود اتفاق افتاده است که خداوند به وسيله او به هر مظلومی از اولياء و انبياء و اصفياء خويش از زمانی که پدر ما آدم (ع) به زمين آمده، وعده نصرت فرموده و وعده داده که زمين را پس از آنکه از ظلم و ستم و بی عدالتی پر شده، از عدل و داد پر کند.ثانياً علاوه بر موارد ذکر شده طبق برخی روايات نيمه اين ماه شب قدر به شمار آمده که پيشوايان دينی به احياء و شب زنده داری آن سفارش و تأکيد کرده اند. ثالثاً ماه شعبان ماه بسيار شريفی بوده و منسوب به پيامبر اکرم (ص) است.


* فضيلت ماه شعبان از نگاه احاديث و روايات
رسول خدا (ص) فرمودند: رجب شهر اللّه و شعبان شهری و رمضان شهر امّتی1 رجب ماه خدا و شعبان ماه من و رمضان ماه امت من است. همچنين فرمودند: شعبان شهری رحم اللّه من أعاننی علی شهری2 شعبان ماه من است خدا بيامرزد کسی که مرا به ماه من اعانت کند. و نيز در حديثی ديگر پيامبر می‌فرمايد: ماه شعبان ماهی است که اعمال انسانها بالا می‌رود در حاليکه مردم از آن غفلت می‌کنند.3 همينطور از امام علي (ع) گزارش شده که فرمودند: ماه شعبان ماه رسول خدا (ص) است.4

* روزه داری در ماه شعبان
رسول خدا(ص) می‌فرمايند: شعبان ماه من است هر کس يک روز از اين ماه را روزه بدارد بهشت بر او واجب می‌شود، و در برخی احاديث از شعبان به سيد و سرور ماهها تعبير شده است.5

در روايتی از حضرت صادق(ع) گزارش شده که هنگامی ماه شعبان فرا می‌رسيد، پدرم امام سجاد(ع) اصحاب و ياران خود را جمع می‌کرد و چنين می‌فرمود:ای اصحاب من، می‌دانيد اين چه ماهی است؟ اين ماه شعبان است و حضرت رسول (ص) می‌فرمود:

شعبان ماه من است پس روزه بداريد برای دوستی و محبت پيامبر خود و برای تقرّب و نزديک شدن به پروردگار، به حق آن خدايی که جان علی بن الحسين به دست قدرت اوست، سوگند ياد می‌کنم که از پدرم حسين بن علی (ع) شنيدم که او نيز از پدرش اميرالمؤمنين (ع) شنيده است که می‌فرمايد: هر کس روزه بدارد ماه شعبان را برای محبّت پيامبر(ص) و تقرّب به سوی خدا، خدا او را دوست دارد و او را به کرامت و بزرگواری خود در قيامت نزديک گرداند و بهشت را بر او واجب نمايد.

از صفوان جمال روايت شده که می‌گفت امام صادق(ع) به من فرمود وادار کن کسانی را که در اطراف تو هستند به روزه ماه شعبان. گفتم فدايتان شوم. مگر در فضيلت آن چيزی می‌بينيد فرمودند: بلی به درستيکه رسول خدا (ص) هرگاه می‌ديد هلال ماه شعبان را، امر می‌فرمود به منادی که در مدينه ندا می‌کرد: ای اهل مدينه من از جانب خداوند به سوی شما مبعوث شدم آگاه باشيد که شعبان ماه من است. پس خدا رحمت کند کسی را که مرا بر ماه من ياری کند يعنی روزه بدارد.6

از امام صادق روايت است که اميرالمؤمنين (ع) فرمود: ما فاتنی صوم شعبان مذ سمعت منادی رسول اللّه ينادی تلی شعبان فلن يفوتنی ايّام حياتی صوم شعبان ان شاء اللّه7 روزه ماه شعبان از من فوت نشد از زمانی که شنيدم منادی رسول خدا (ص) فرياد می‌کرد. بنابراین هرگز روزه ماه شعبان از من در ايام زندگانی ام فوت نخواهد شد.اگر خدا بخواهد.

روايت شده که روزه دو ماه شعبان و رمضان توبه و مغفرت از خداست.8

روزی در نزد امام صادق(ع)، ذکر روزه ماه شعبان به ميان آمد. حضرت فرمود که در فضيلت روزه شعبان چنين و چنان است. حتّی آنکه مردی مرتکب خون حرام می‌شود پس در ماه شعبان روزه می‌گيرد. به او نفع بخشیده و او آمرزيده می‌شود.9

اعمال زيادی در ماه شعبان وارد شده ولی آنچه از روايات استفاده می‌شود اين است که بهترين دعاها و ذکرها در اين ماه استغفار است. هر که در هر روز اين ماه هفتاد مرتبه استغفار کند مثل آن است که هفتاد هزار مرتبه در ماههای ديگر استغفار کرده است. عمل ديگری که در اين ماه سفارش شده صدقه دادن است اگرچه به اندازه نصف دانه خرمايی باشد. تا خداوند بدن او را بر آتش جهنم حرام گرداند.10

عمل ديگر روزه ماه شعبان آنچه در قبل گذشت، از امام صادق(ع) درباره فضيلت روزه ماه رجب سؤال کردند حضرت فرمود: چرا از روزه ماه شعبان غافليد؟ پرسيدند کسی که يکروز از شعبان را روزه بدارد چه قدر ثواب دارد؟ فرمود: به خدا قسم بهشت ثواب اوست.11

دوباره پرسيدند بهترين اعمال در اين ماه چيست؟ فرمود تصدّق و استغفار. هر که در اين ماه صدقه دهد خداوند او را تربيت کند. همچنان که يکی از شما بچه شترش را تربيت می‌کند تا آنکه در روز قيامت به صاحبش برسد.12

روزه ماه شعبان به خصوص در پنجشنبه ماه ثوابی بسيار دارد، روايت شده که در هر پنجشنبه ماه شعبان آسمانها را زينت می‌کنند، پس ملائکه عرض می‌کنند: خداوندا روزه داران اين روز را بيامرز و دعای آنها مستجاب می‌شود.13 همچنين پيامبر(ص) فرموده: هر که روز دوشنبه و پنجشنه شعبان را روزه دارد حقتعالی 20 حاجت دنيوی و 20 حاجت اخروی او را برآورده می‌سازد.14

در اين ماه صلوات بر محمّد و آل محمد(ص) بسيار سفارش شده. همچنين نمازهای بسيار سفارش شده که برای طريقه انجام آن به مفاتيح الجنان مراجعه فرمائيد.

در مجموع اين ماه انجام نماز، روزه، زکات، امر به معروف و نهی از منکر، صدقه بر فقرا و مساکين، نيکی به پدر و مادر و همسايگان و اصلاح بين بستگان سفارش بسيار شده است.


* مناجات
يکی از کارهايی که بزرگان و پيشوايان دين در اين ماه انجام می‌دادند، مناجات با رب الارباب است از جمله مناجات‌ها مناجات معروف شعبانيه است که از اميرالمؤمنين و فرزندان او است که در ماه شعبان می‌خواندند و آن مناجاتی است که برای اهلش عزيز و گرامی است و برای خاطر آن به ماه شعبان مأنوس می‌شوند بلکه انتظار آن را می‌کشند و مشتاق آمدن ماه شعبان می‌شوند و در آن مناجات علوم سرشاری در کيفيّت معامله بنده با خدای متعال است که در آن اظهار ادب در طريق معرفت حق و سؤال و دعا و استغفار نسبت به خدای خود بيان شده و استدلالات ظريف و لطيفی که سزاوار مقام عبوديّت برای استحکام مقام اميدواری مناسب حال مناجات است، ذکر کرده و دلالت صريح و روشن در معنای قرب و لقای خداوند و ديدار او تنظيم شده است که به آن وسيله شبهات انسانها و شکيّات منکران و وحشت اهل شک و شبهه را برطرف کرده است.

حال به فرازهايی از مناجات اين ماه اشاره می‌شود.

لازم به ذکر است که اين مناجات مهم ترين اعمال اين ماه است بر انسان‌ها که بعضی فقرات آن را در تمام سال ترک نکند گرچه در قنوت نماز خويش و ساير حالات روزمرّه خود به آن با خدای خود ارتباط پيدا کند.گفتنی است غفلت از آن غفلت از همه خوبی‌های اين ماه است.

آنجا که می‌گويد: انر ابصار قلوبنا بضياء نظرها اليک حتی تخرق ابصار القلوب حجب النّور فتصل الی معدن العظمه و تصير ارواحنا معلّقة بعزّ قدسک15

يعنی ای خدا واضح و روشن ساز چشمهای دل و جان ما را به شعايی که با آن به تو نظر کنند، تا اينکه اين چشمها و دلها، پرده‌های نور را پاره کند و به معدن عظمت و بزرگی مقام تو واصل گردد و روح و روان ما به واسطه ارتباط با تو عزيز و بر هواهايمان غالب و پيروز شود.

و لازم است بيشتر تأمّل و دقت نمايد که آيا در قلب او چشمی هست که به وسيله آن درک نور کند و از خود بپرسد آن پرده‌های نور چيست؟ و آيا آن چيزی که به نور تو محتجب شده و به معدن عظمت و بزرگی مقام تو متّصف است، چه می‌باشد؟


* دعا در ماه شعبان
دعا غير از قرائت و خواندن کلمات و حروف است، تا اينکه بداند چه می‌گويد؟ و از پروردگار خود چه درخواست می‌کند؟ در اين صورت بر دعا کننده صدق نمی‌کند که از پروردگار خود فلان چيز را خواسته است بلکه صدق می‌کند که الفاظی را قرائت کرده و خواننده الفاظ، غير دعا کننده و خواهنده است.

خدای متعال می‌فرمايد: امّن يجيب المضطر اذا دعاه و يکشف السّوء16 و نيز در جای ديگر می‌فرمايد: ادعونی استجب لکم17 و همچنين می‌فرمايد: اسألوا اللّه من فضله18 انّ اللّه کان بکم رحيم19 گفتنی است اين مناجات تکان دهنده با اين مفاهيم عظيم از برکات محمّد و خاندان اوست که قدر و عظمت آن را کسی نمی‌داند که صاحب دل آگاه و قلبی آکنده از محبت کوی دوست باشد چون در قرآن به صراحت بيان شده است برای کسی که قلبی آگاه و گوشی شنوای از حقيقت دارد شهادت و گواهی را به همراه می‌آورد انّ فی ذالک لذکری لمن کان له قلب او القی السمع و هو شهيد.20

و غافلان، از معرفت آن دور و از فوائد بزرگ و انوار درخشان آن مهجوراند و به جانم سوگند که بيشتر از مردم قدر نعمت مناجات را نمی‌دانند و همانا منشأ اين مناجات علوم و معارف ارجمندی است که جز کسانی که پا در اين راه گذاشته اند، کس ديگری بر مقام و حدود آن آگهی نخواهد يافت و آنان اولياء خدا يعنی آنچنان کسانی هستند که از راه کشف و مشاهده به آن دسترسی يافته اند و رسيدن به حقايق اين مکاشفات همانا بزرگترين نعمات آخرت است که هيچ يک از نعمات دنيوی را به آن مقايسه و سنجش نتوان نمود و اشاره صادق آل محمّد(ع) به اين موضوع است، آنجا که می‌فرمايد: اگر مردم آنچه را که در فضيلت معرفت خداست می‌دانستند چشمان خود را به آنچه دشمنان از زرق و برق حيات دنيوی بهره ورند نمی‌گشودند و دنيای آنها در نزد آنان از آنچه در زير پاهای خود لگد می‌کنند پست تر می‌نمود و به معرفت خداوند مانند آن کسی که همواره در باغهای بهشت با اولياء خدا مصاحب باشد متنعم می‌شدند و لذّت می‌بردند.

مرحوم صدوق در کتاب من لايحضره الفقيه روايت کرده که: شنيدم از اباعبداللّه (ع)که می‌فرمود: کسی که روز اول ماه شعبان روزه بگيرد بهشت بر او واجب می‌شود و هر کس دو روز روزه بگيرد، خداوند در هر روز و شبی در دنيا به او نظر می‌افکند و نظر خود را به او در بهشت ادامه می‌دهد و هر کس سه روز روزه بدارد، خدا را در عرش او و بهشت خود زيارت می‌نمايد. يعنی زائر خدا می‌شود همانطور که اگر کسی قصد خانه خدا کند، قصد خدا را نموده است.21

البته همه اعمال را بهتر است به آنچه سبک و آسانتر است عمل نمايد تا آنکه آن عمل را از روی نشاط به جای آورد و بين آن و بين ذکر خود از ساير اعمال و فکر خويش را بر حسب حال خود جمع نمايد.22

فرازهايی از مناجات شعبانيه:
خدايا بشنو دعايم را هرگاه دعا کنم و صدای ناله ام را بشنو هنگامی که صدايت کنم. و به من رو کن هنگامی که تو را مناجات کنم. خدا يا اگر مرا محروم کنی چه کسی به من روزی دهد و اگر تو مرا خوار کنی چه کسی مرا ياری کند. خدايا از خشم و غضبت به تو پناه می‌برم. خدايا اگر من شايسته رحمت تو نيستم پس تو بر اينکه بر من به فضل وسيعت جود کنی شايسته ای.

خدايا گناهان من را در دنيا می‌پوشانی ولی من به پوشاندن خطاها در آخرت نيازمندترم. زيرا در قيامت بايد در حضور پيامبران، صلحا و شهدا پاسخ گوی اعمال خود باشم. چون در اين دنيا همه مردم مثل خودم خطا کارند ولی در قيامت شرمندگی در حضور پيامبران و امامان معصوم را چگونه چاره جويی کنم؟

خدايا اگر مرا به جرمم مؤاخذه کنی تو را به عفوت مؤاخذه می‌کنم. و اگر مرا به گناهم بازخواست کنی تو را به مغفرتت بازخواست می‌کنم. و اگر مرا داخل جهنّم کنی به اهل جهنّم اعلام می‌کنم که من خدا را دوست داشتم.

خدايا عمری را در غفلت و بی خبری و فراموشی گذراندم و جوانی ام را در حال مستی و دوری از تو به پيری رساندم. خدايا غرور به کرمت مرا بيدار نکرد.

خدايا مرا از آنانی قرار ده که وقتی او را خواندی، پاسخت را داد. خدايا مرا از کسانی قرار ده که همواره به ياد تو هستند و پيمان تو را نمی‌شکنند. همواره شکرگزار تو هستند.

خدايا مرا به نور عزّت فروزنده ايت پيوند ده تا تو را بهتر بشناسم و از غير تو جدا شوم.23

از جمله اعمالی که در ماه شعبان به آن سفارش شده تمرين سکوت است. روزی ياران در اطراف پيامبر بيدار و مشغول نماز و قرآن خواندن بودند دشمنان، مسلمانان را تيرباران کردند به واسطه تاريکی و نديدن مسلمانان. نزديک بود مسلمانان شهيد شوند که ناگاه از دهان چند تن از ياران نورهايی ساطع شد که لشکرگاه مسلمانان را روشن کرده و سبب قوّت و دليری آنها شد. پس شمشير کشيده و دشمنان را کشته و زخمدار و اسير نمودند. برگشتند و جريان را برای حضرت رسول (ص) نقل کردند فرمودند: اين نورها به جهت اعمال برادران شما است و يک يک آنها را نام برد و می‌فرمايد همه نيکبخت می‌شوند جز کسانی که در امور ديگران سرکشی می‌کنند.24


* اول شعبان
خداوند در روز اول شعبان به درهای بهشت امر می‌کند که باز شويد و به شاخه‌های درخت طوبی امر می‌کند که شاخه هايش را نزديک اين دنيا بياورد، هر کس دری از خير و نيکی را در اين روز فرا گيرد، هر که نماز مستحبی در اين روز ادا کند، هرکه در اين روز، روزه بگيرد، هر که ميان زن و شوهرش يا پدر و فرزندش يا خويشاوندانش يا مرد و زن همسايه اش يا مرد و زن بيگانه صلح برقرار کند، کسی که طلبی از کسی دارد از او کم کند، کسی که قرضی را که صاحبش از بازگشت آن مأيوس شده به يادآورد و آنرا ادا کند، کسيکه کفالت يتيمی را بر عهده بگيرد، کسيکه قرآن يا چيزی از آنرا بخواند، کسيکه خدا را به ياد آورد و نعمتهای او را بشمارد و او را شکر کند، کسيکه مريضی را عيادت کند، کسی که به پدر و مادر يا يکی از آنها نيکی کند، کسی که جنازه ای تشييع کند، کسی که مصيبت زده را تسليت گويد، کسی که کار خير انجام دهد. حتماً به شاخه ای از درخت طوبی آويخته می‌شود.
همچنين اگر دری از شرّ و گناه را در اين روز فرا گيرد، کسی که در ادای نمازش کوتاهی کند و آنرا ضايع کند، کسی که فقيری در نزد او بيايد و او قادر بر تغيير حالش باشد و به وی نرسد ولی او را کمک نکند، کسی که بدکاری از او عذرخواهی نمايد امّا او عذر او را نپذيرد بلکه او را بيشتر از بدی او عقوبت کند، کسی که ميان زن و شوهرش، پدر با فرزندش يا ميان دو همسايه جدايی اندازد، کسی که بر تنگدستی سختگيری بگيرد، کسی که بر يتيمی جفا کند و به او آزار رساند و همچنين مال او را تباه نمايد، کسی که خوانندگی کند و در آن خواندن بر معاصی و گناهان برانگيزند، کسی که کارهای قبيح خود را در جنگها و انواع ستم‌های خود را بر بندگان بشمارد و بر آنها افتخار کند، کسی که به عيادت مريض خود نرود، کسی که جنازه ای را تشييع نکند به دليل خوار و پست بودن آن فرد در نظرش، کسی که از مصيبت زده دوری نمايد و به او به خاطر حقارت و کوچکی جفا کند، کسيکه پدر و مادر خود يا يکی از اين دو را عاق کند، حتماً به شاخ‌های درخت زقّوم آويخته می‌شود البته منافقين، بيشتر به شاخه‌های او آويخته می‌شوند.25

* نيمه شعبان
نيمه شعبان بسيار گرامی و دارای ارزش فراوانی است. از حضرت صادق(ع) روايت است که می‌فرمايد از حضرت باقر(ع) از فضيلت و برتری شب نيمه شعبان سؤال شد فرمود: آن شب برترين شبها بعد از ليلة القدر است و در آن شب است که خداوند فضل خود را به بندگان عطا می‌فرمايد و آنها را به کرم خود می‌آمرزد. پس در تقرّب جستن به سوی خدا در اين شب تلاش کنيد. همانا شبی است که خدا قسم ياد کرده به ذات مقدّس خود که سائلی را از درگاه خود دست خالی برنگرداند و نيمه شعبان شبی است که حق تعالی آنرا برای ما و امامان در مقابل شب قدر که برای پيامبر(ص) است، قرار داده است.26 پس شايسته است که در اين شب به دعا و ثنا و شب زنده داری بپردازيم.

اعمال شب نيمه شعبان چند چيز است:

1 غسل که باعث کاسته شدن گناهان می‌شود.

2 احياء اين شب به نماز و دعا و استغفار همانطور که امام سجاد(ع) انجام می‌دادند در روايت آمده هر که اين شب را احياء دارد در روزی که دلها می‌ميرند دل او هرگز نمی‌ميرد.

3 زيارت امام حسين (ع) که با فضيلت ترين اعمال در اين شب است و باعث آمرزش گناهان می‌شود. هرکه می‌خواهد امام حسين(ع) را زيارت کند بايد زيارت حضرت را بخواند و اقلّ زيارت آن حضرت اين است که بر پشت بام رود و به چپ و راست رو به آسمان کند و زيارت حضرت را با اين کلمات بخواند: السلام عليک يا ابا عبداللّه السّلام عليک و رحمة اللّه و برکاته. و هر کس امام حسين (ع) را اينگونه زيارت بنمايد اميد است ثواب حج و عمره برای او نوشته شود.

لازم به ذکر است که شب نيمه شعبان يکی از شبهای قدر و شب تقسيم روزی‌ها و مرگهاست.27 علاوه بر اين گفته شده که بامداد نيمه شعبان، روز قيامت شروع خواهد شد.


نماز در شب نيمه شعبان
امام صادق(ع) در مورد با فضيلت ترين دعاها در شب نيمه شعبان می‌فرمايند:

هنگامی که نماز عشاء را به جای آوردی دو رکعت نماز بگزار، در رکعت اول، حمد و سوره قل يا ايّها الکافرون و در رکعت دوم توحيد بخوان پس از سلام سی سه مرتبه سبحان اللّه، سی سه مرتبه الحمد لله و سی و چهار مرتبه اللّه اکبر سپس بگويد: يا من اليه ملجأ العباد پس از آن سجده کند و بيست مرتبه بگويد يا رب هفت مرتبه يا الله و هفت مرتبه لاحول ولا قوّة الّا باللّه ده مرتبه ماشاء اللّه لاقوّة الّا بالله سپس صلوات بر پيامبر(ص) بفرستد و حاجات خود را بخواهد، حضرت فرمود به خدا قسم خدای متعال به کرم و فضل خود، آنرا به تو می‌دهد.28

در حديث ديگر آمده است که رسول خدا (ص) فرمود: در شب نيمه شعبان خواب بودم که جبرئيل (ع) نزد من آمد و گفت: يا محمّد(ص) آيا در اين شب به خواب می‌روی؟ گفتم: ای جبرئيل مگر امشب چه شبی است؟ گفت: نيمه شعبان است، برخيز يا محمّد(ص) پس مرا به پا داشت و مرا به بقيع برد به من گفت، سر خود را بلند کن، اين شبی است که در آن درهای آسمان باز است و درهای رحمت و رضوان و مغفرت و توبه و جود و احسان باز است و خداوند به شماره موها و پشمهای چهارپايان آزاد می‌کند و نيز در آن شب اجلها و ارزاق مردم از اين سال به سال ديگر تقسيم می‌گردد و هرچه در تمام سال اتّفاق می‌افتد در اين شب وارد می‌گردد.29


فضيلت دعای کميل و خواندن آن در شب نيمه شعبان
از اعمال مخصوص اين شب دعای کميل است که با تأسی به اميرالمؤمنين (ع)، آن را در سجده بخوانی روايت است که کميل ديده است که امام علی (ع)، در شب نيمه شعبان دعا را در سجده خوانده است.30 در روايتی ديگر آمده که کميل گفت: با مولايم علی(ع) در مسجد بصره نشسته بودم و گروهی از اصحابش گرد او جمع شده بودند. يکی از آنها عرض کرد معنای فرمايش خدای تعالی که فرموده: فيها يفرّق کلّ امر حکيم31 چيست؟ آن حضرت فرمود: شب نيمه شعبان است به آن کسی که جانم به دست اوست بنده ای از بندگان خدا نيست مگر اينکه آنچه از نيک و بدبر او جاری می‌شود در شب نيمه شعبان بر او مقرر شده است و هيچ بنده ای آن شب را احياء ندارد و دعای خضر(ع) را نمی‌خواند مگر اينکه دعای او مستجاب گردد!

هنگامی که حضرت به منزل بازگشت من شبانه به خدمتشان رفتم و درب را کوبيدم فرمود: ای کميل! تو را چه مطلبی است؟ عرض کردم يا اميرالمؤمنين! مطلبم دعای خضر(ع) است. فرمود: ای کميل! بنشين و هنگامی که اين دعا را حفظ کردی در هر شب جمعه يا در ماهی يک مرتبه يا در سالی يک مرتبه، يا در عمر خودت يک مرتبه آن را بخوان خداوند از تو چاره سازی و ياريت کند روزيت دهد و هرگز مغفرت خود را از تو باز ندارد

سپس فرمود بنويس: اللهم انی اسئلک برحمتک الّتی وسعت کل شی ء....32


آخرين جمعه ماه شعبان
در روايتی آمده که حضرت رضا (ع) در آخرين جمعه از ماه شعبان به اباصلت فرمود: بيشتر شعبان گذشت و اين آخرين جمعه آن است، در اين باقيمانده ماه تقصيرهای گذشته ات را تدارک کن و بر آنچه به کارت می‌آيد همّت کن، در دعا و استغفار و تلاوت قرآن بسيار بکوش و از گناهان خويش به سوی خدا توبه کن تا ماه رمضان فرا می‌رسد بر خدا مخلص باشی. امانتی که بر گردن داری ادا ساز، هر کينه ای در قلب تو از برادر مؤمنت باشد آن را برانداز و هر گناهی بر تو مانده که مرتکب آن شده ای آن را از دل ريشه کن ساز و از خدا پروا داشته باش و بترس و در آشکارا و پنهان بر او توکّل نمای. همانگونه که خود فرموده: ومن يتوکّل علی الله فهو حسبه انّ اللّه بالغ أمره قد جعل اللّه لکلّ شی ءٍ قدر33 يعنی آنکس که بر خدای توکل کند خدا او را بس است زيرا خداوند امر خود را به انجام رساننده است و برای هر چيز اندازه ای قرار داده است.

اللّهم ان لم يکن غفرت لنا فی ما مضی من شعبان فاغفرلنا فيما بقی منه 34

در اين ماه خدای تعالی به احترام و حرمت ماه رمضان گردن هايی را از جهنّم آزاد می‌سازد.35


* ثواب روزه سه روز آخر ماه شعبان
و اما در روزه سه روز آخر ماه شعبان برای کسی که تمام آن را روزه نداشته فضيلتی است که برای انسان سزاوار نيست آن را رها کند، صدوق (ره) از امام صادق(ع) روايت نموده است که هر کس سه روزه آخر شعبان را روزه بگيرد و به ماه رمضان متصل کند، خداوند روزه دو ماه پی در پی را برای او می‌نويسد.36 آخر هر ماه اغلب برای اصلاح خود و انجام کارهايی که در طول ماه از دست داده ايم است که اميد است به نحو احسن از پايان هر ماه به ويژه ماه شعبان به دليل ارزش آن و ماه بعدی آن يعنی ماه رمضان استفاده کنيم. در شب آخر شعبان برای ماه رمضان دعايی است از امام صادق(ع) که برای خواندن آن بايد به مفاتيح الجنان مراجعه کنيم.37 به اميد استفاده مضاعف از اين دو ماه پربرکت.

* مناسبت‌ها و اعمال اختصاصي

- روز اوّل ماه شعبان
اعمالي که در اين روز به آن‌ها سفارش شده است عبارتند از:

روزه گرفتن، نماز خواندن، زکات دادن، امر به معروف و نهي از منکر کردن، نيکي به پدر و مادر و خويشان و همسايگان نمودن، صدقه پرداختن به فقرا و مساکين و بين مردم صلح برقرار کردن.(38)


---( * * * )---

روز سوم ماه شعبان
مناسبت:

ميلاد امام حسين عليه السلام در سال چهارم ه . ق.(40)

اعمال وارده:

1 ـ روزه داشتن(41)

2 ـ خواندن اين دعا:

اَللّهُمَّ اِنّي اَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمُولُودِ في هذا الْيَوْمِ الموعود بِشَهادَتِهِ قَبْلَ اسْتِهْلالِهِ وَ بَکَتْهُ السَّماءُ وَ مَنْ فيها وَ مَنْ عَلَيْها... .(42)

---( * * * )---

روز چهارم ماهِ شعبان
ولادت حضرت ابوالفضل عليه السلام در سال بيست و دوم ه . ق.(43)

---( * * * )---

روز پنجم ماهِ شعبان
ولادت حضرت امام زين العابدين عليه السلام در سال سي و هشت ه . ق.(44)

---( * * * )---

شب سيزدهم
دو رکعت نماز که در هر رکعت بعد از حمد، سوره ي ياسين، ملک و اخلاص خوانده شود.(45)

---( * * * )---

شب چهاردهم
چهار رکعت نماز، هر دو رکعت با يک سلام مثل شب سيزدهم رجب(46)

---( * * * )---

روز پانزدهم
ولادت با سعادت منجي عالم بشريّت حضرت بقية الله الاعظم امام زمان (عج)

---( * * * )---

شب پانزدهم
1 ـ غسل(47)

2 ـ احیای اين شب بسيار فضيلت دارد و از جهت عظمت بعد از شب قدر قرار دارد.(48)

3 ـ زيارت امام حسين عليه السلام (49)

4 ـ شش رکعت نماز مطابق دستور شب سيزدهم ماه رجب و شعبان

5 ـ دعاي مخصوص(50)

6 ـ زيارت امام زمان(51)

---( * * * )---

روز پانزدهم
1 ـ غسل(29) 2 ـ زيارت امام زمان (عج)(53)

---( * * * )---

روز بيست و هشتم ماه شعبان
1 ـ روزه.

از ثامن الحج علي بن موسي الرضا عليه السلام نقل شده است: «کسي که سه روز آخر شعبان را روزه بدارد و آن را به ماه رمضان متصل کند، از گناهان، همانند لحظه ي ولادت، پاک می‌شود.»(54)

---( * * * )---

شب سي ام ماه شعبان
دعاي مخصوص(55)

---------------------------------------------------------------- التماس دعا ---------------------------------------------------------------------


پی نوشت ها: -
1. وسايل الشيعه، ج 10، ص 480.

2. همان، ص 497.

3. همان، ص 502.

4. همان، ص 493.

5. همان، ج 8، ص 98.

6. بحارالانوار، ج 94 و 79 باب 56.

7. المراقبات، ص 173.

8. کافی، ج 4، ص 93.

9. بحارالانوار، ج 101، ص 382، باب 9 و ج 94 ص 71.

10. همان، ج 94، ص 72

11. شيخ طوسی، الخصال، ج 2، ص 605.

12. همان.

13. وسائل الشيعه، ج 10، ص 493.

14. الاقبال، ص 685.

15. مفاتيح الجنان، مناجات شعبانيه.

16. سوره نمل، آيه 62.

17. سوره غافر، آيه 60.

18. سوره نساء، آيه 32.

19. سوره نساء، آيه 29.

20. سوره ق، آيه 37.

21. وسائل الشيعه، ج 10، ص 503.

22. مراقبات به نقل از من لايحضره الفقيه، ص 176.

23. مفاتيح الجنان، ص 259.

24. همان، 266.

25. مفاتيح الجنان، ص 267 و بحارالانوار، ج 73، ص 357، باب 67 و ج 94، ص 61.

26. مفاتيح الجنان، ص 272.

27. المراقبات، ص 185.

28. مفاتيح الجنان، ص 278، از ابی يحيی.

29. روايتی در اقبال الأعمال المراقبات، ص 182.

30. المراقبات، ص 192، به نقل از اقبال الأعمال.

31. سوره دخان، آيه 4.

32. المراقبات، ص 193، به نقل از اقبال الأعمال.

33. سوره طلاق، آيه 3.

34. مفاتيح الجنان، ص 282.

35. المراقبات، ص 196، به نقل از عيون اخبارالرضع.

36. المراقبات، ص 198.

37. اقبال الأعمال، ص 258.

38 ـ همان، ص 59.

39 ـ مصباح المتهجد، ص 757.

40 ـ تقويم عبادي، ص 76.

41 ـ مصباح المتهجد، ص 758.

42 ـ همان.

43 ـ تقويم عبادي.

44 ـ همان.

45 ـ مفاتيح الجنان، ص 142.

46ـ همان.

47 ـ عروة الوثقي، ج 1، ص 461.

48 ـ بحار الانوار، ج 97، ص 85، ح 5.

49 ـ همان، ح 4.

50 ـ مصباح کفعمي ـ ص 545.

51 ـ همان.

52 ـ مصباح المتهجد، ص 774.

53 ـ عروة الوثقي، ج 1، ص 461.

30 ـ مفاتيح الجنان، ص 170.

54 ـ بحار الانوار، ج 97، ص 80، ح 47.

55 ـ مصباح المتهجد، ص 711