گزارش تکان‌دهنده‌ای از حراج کودکان بدون شناسنامه

«بهتره از راه قانون وارد شوید تا بعدا مشکلی ایجاد نشود؛ خودت که دیدی ما چه مشکلاتی را سر این موضوع داشتیم»، اینها صحبت‌های بانویی در داخل متروی تبریز است که به مخاطب از پشت تلفن می‌گوید.

روایتی از یک روز در زیر پوست شهر

روی صندلی در انتظار قطار شهری هستم؛ دختر کوچکی که کنارش نشسته توجهم را به خود جلب می‌کند؛ دختری با چشمانی آبی رنگ و ریشه موهای طلایی که از زیر مقنعه‌اش بیرون زده است. از نظر ظاهری شباهتی به مادرش ندارد. اسمش را می‌پرسم؛ می‌گوید: «نازنین زهرا».

حرف‌های زن جوان وقتی عجیب‌تر می‌شود که صحبت‌هایی در مورد نحوه گرفتن شناسنامه برای فرزندش از طریق دادگاه را مطرح می‌کند؛ حس کنجکاوی خبرنگاریم گُل می‌کند.

تقریباً متوجه موضوع شده‌ام و به یاد حرف‌های چند روز پیش مدیرکل بهزیستی آذربایجان‌شرقی مبنی بر خرید و فروش کودک در فضای مجازی می‌افتم.

فرزند خواندگی غیرقانونی

به شیوه‌ای، باب کلام را با مادر نازنین زهرا باز می‌کنم و از مافیای فضای مجازی برای خرید و فروش کودکان حرف می‌زنم و این صحبت‌ها باعث هم‌کلامی نیم ساعته من و او از مسیر ائل‌گلی تا میدان ساعت و سپس تا بازار تبریز می‌شود.

خودش و همسرش هر دو فرهنگی هستند، ۱۵ سالی می‌شود که ازدواج کرده‌اند اما در این سال‌ها بچه‌دار نشده‌اند، آنها حتی نزد پزشکان زیادی رفته‌اند اما مشکل‌شان حل نشد.

 مادر نازنین زهرا می‌گوید: «دوستان و آشنایان زیادی پیشنهاد فرزند گرفتن از شیرخوارگاه را دادند ولی همیشه یک اتفاقی می‌افتاد که نمی‌شد این کار را انجام دهیم».

خانم زارع ادامه می‌دهد: «هر دو عاشق بچه بودیم ولی خانه‌مان همیشه سوت و کور بود و هیچ انگیزه‌ای برای تفریح و شادی و حضور در مراسم اقوام نداشتیم».

او از برخی شماتت‌های مردم تعریف می‌کند: «خیلی‌ها با حرف‌هایشان نمک بر زخم‌مان می‌ریختند و حتی چندین بار شنیدم که اسمم را سؤنسوز (نازا و بی‌فرزند) گذاشته‌اند و این حرف‌ها آتشم می‌زد تا برای داشتن یک کودک تشنه‌تر شوم».

صحبت‌هایش که به اینجا می‌رسد، دست نوازش بر سر نازنین زهرای ۱۲ ساله کشیده و ادامه می‌دهد: «از خواهرم شنیدم که یکی از اقوام دور پدری‌مان در یکی از روستاها، به زودی صاحب دوقلو خواهد شد و چون دو دختر نیز دارند، از این‌رو توانایی نگهداری کودکان جدید برایشان مقدور نیست و قرار است نوزاد پسر را نگه دارند ولی کودک دختر را می‌توانیم از آنها بگیریم».

دوقلوهایی با سرنوشت متفاوت؛ نوزاد پسر مال ما، دختر را بردارید

حرف‌های خانم زارع جنس عجیبی داشت و تمام فکرم را به جاهایی دور سوق داد؛ فکری که فرهنگ غلط علاقه برخی‌ها به پسردار شدن و نادیده گرفتن دختر را در این عصر برایم تداعی کرد. باور کردن اینکه به خاطر عدم توانایی مالی از یک نوزاد بگذری، سخت است ولی سخت‌تر از آن این است که نوزاد پسر را نگه‌ داری و نوزاد دختر را به سرنوشتی دور و به دست تقدیر بسپاری.

به چشم‌های آبی‌رنگ و چهره معصوم نازنین زهرا خیره می‌شوم و به مادرش می‌گویم که هر فرشته‌ای لایق هر جایی نیست و خدا چقدر دوست‌تان داشت که نازنین زهرا را به شما هدیه کرده است.

این را که می‌گویم خانم زارع، نازنین زهرا را می‌بوسد؛ سرش را روی سینه‌اش گذاشته و می‌گوید: «او همه وجود من است و با اینکه ۱۲ سال بیشتر ندارد ولی ما ماجرا را به او تعریف کردیم و نازنین عاشقانه دست من را به عنوان مادر فشرد».

خانم زارع اضافه می‌کند: «۱۲ سال پیش به روستای فامیل دورمان رفته و پیشنهاد خود را دادیم و آنها نیز قبول کردند و قرار شد تا همه هزینه زایمان دوقلوها را در تبریز ما تقبل کنیم و سپس از همان بیمارستان دخترمان را برداشته و طعم شیرین زندگی سه نفره‌مان را بچشیم».

دست‌های کوچک و سفید نازنین زهرا در دستان خانم زارع مانند دُرّی زیبا جلوه‌گری می‌کند و حس زیبای مادر و دختری را فریاد می‌زد.

صدای گوینده زن ایستگاه‌ها( پیجر) خبر از رسیدن به میدان ساعت و آخرین ایستگاه را می‌دهد؛ باید از مترو پیاده شویم ولی مسیر طولانی ایستگاه با درب خروجی باعث ادامه دادن به صحبت‌هایمان می‌شود.

زیر پوست شهر؛ فروش بچه‌های ناخواسته

خانم زارع، بطری آب معدنی را از کیفش درآورده و به نازنین زهرا می‌دهد و می‌گوید: «همین فردی که تلفنی با او صحبت می‌کردم، یکی از دوستانم بود که برادر و همسر برادرش قصد به فرزند گرفتن کودکی از طریق فضای مجازی را دارند که من این کار را نادرست می‌دانم و از تبعات منفی و هزاران مشکل احتمالی در آینده برایش گفتم».

در میان صحبت‌های خانم زارع از او می‌پرسم که خود شما اصلا با مشکلی روبه رو نشده‌اید؟ و تا الان پدر و مادر واقعی(ژنتیکی) نازنین زهرا هیچ ادعا و یا مشکلی برایتان ایجاد نکرده‌اند؟

او با عکس‌العملی هیجانی به سوالم این چنین پاسخ می‌دهد: «وای، وای، مشکل ایجاد نکردند؟ کجای کار هستید؟ نه تنها مشکل ایجاد کردند بلکه مدام تشنج و استرس به من و همسرم وارد می‌کردند».

یکی از مشکلات والدینی که از راه‌های غیرقانونی اقدام به گرفتن فرزند می‌کنند، مشکلات هویتی و نداشتن مدرک شناسایی برای آنان است.

خانم زارعی در خصوص این مشکل می‌گوید: «بعد از به دنیا آمدن دوقلوها، ما دخترمان را برداشته و به خانه‌مان آمدیم ولی چند روز بعد تازه یادمان افتاد که باید برای بچه شناسنامه بگیریم و این گرفتن شناسنامه، آغاز مشکلات ما با خانواده دوقلوها شد».

او ادامه می‌دهد: «خانواده نازنین زهرا نسبت به آمدن به دادسرا و رسیدن به توافقات خودداری کرده و مدام امروز و فردا می‌کردند و سپس توقعات مالی زیادی ایجاد شد و حتی تهدیدات زیادی از قبیل  اینکه ما بچه‌مان را می‌خواهیم و یا زمانی که کمی بزرگتر شد، واقعیت را به او خواهیم گفت، کرده بودند».

بالاخره با وساطت بزرگترها و ایجاد پرونده در دادسرا و دادن مبلغی تقریباً زیاد، خانواده نازنین زهرا راضی به سپردن قطعی کودک به این خانواده می‌شوند؛ ولی خانم زارعی باز هم دلش قرص نشده و وقتی نازنین زهرا کمی بزرگتر می‌شود، همه ماجرا را برایش تعریف می‌کند و حتی او را به روستای محل سکونت پدر و مادرش نیز می‌برد اما نازنین زهرا خانواده فعلی‌اش را همان خانواده اصلی و پدر و مادر واقعی خود می‌داند.

خرید و فروش کودکان در فضای مجازی تا واگذاری اقوام و آشنایان

در همین رابطه مدیرکل بهزیستی آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در تبریز می‌گوید: «هر روشی غیر از روش‌های تعیین شده قانون در نحوه واگذاری کودک، غیرقانونی محسوب می‌شود».

محسن ارشدزاده با تاکید بر اینکه در واگذاری غیرقانونی کودک باید تدابیر ویژه‌ای اتخاذ شود، می‌افزاید: «متاسفانه در بحث واگذاری کودک، بحث‌های غیرقانونی رواج زیادی پیدا کرده است که این آمار در استان نیز وجود دارد».

او با اشاره به وضعیت کنونی فرزندان غیرقانونی در آذربایجان‌شرقی می‌گوید: «هر ساله در استان حدود ۱۰ مورد فرزند خواندگی غیرقانونی وجود دارد که به بهزیستی جهت قانونی کردن اقدام‌شان مراجعه می‌کنند».

 مدیرکل بهزیستی آذربایجان‌شرقی ادامه می‌دهد: «سالانه خانواده‌هایی به بهزیستی استان مراجعه کرده و از نحوه گرفتن غیرقانونی کودک‌شان به ما اطلاع می‌دهند تا ما به آنها کمک کنیم و مجوز و شناسنامه برای کودک بگیرند که ما نیز آنها را به دادگاه معرفی می‌کنیم تا مراحل قانونی طی شود و مجوز قانونی و سپس اجازه صدور شناسنامه برای آنها اخذ شود».

به گفته ارشدزاده، در آذربایجان‌شرقی هیچ موردی تحت عنوان خرید و فروش کودک وجود ندارد و بیشتر به صورت واگذاری اقوام و آشنایان است و در داخل خانواده‌ها این تصمیم گرفته می‌شود تا کودکی را به یک فامیلی که صاحب فرزند نمی‌شوند، بدهند که خود این روش نیز غیرقانونی است.

خرید و فروش کودکان/کودک کالا نیست!

مدیرکل بهزیستی آذربایجان‌شرقی با تاکید بر اینکه واگذاری کودکان حتی به صورت فامیلی نیز غیرقانونی است، می‌گوید: «کودک کالا نیست که آن را هر وقت که دوست داشتیم، نگه داریم و در صورت نیاز آن را واگذار کنیم».

ارشدزاده یادآور می‌شود: «طبق قانون مسوولیت یک کودک بر عهده پدر و مادر اوست و اگر پدر و مادری نداشته باشد، این قانون است که سرپرست او را تعیین می‌کند و اینگونه نیست که چون فرزند من است پس حق همه چیز را دارم و به هر کسی که دلمان خواست، واگذار می‌کنم».

او اضافه می‌کند: «اگر کسی ادعا کند که فرزندی را پیدا کرده و خود نیز فرزندی ندارد، اگر این ادعا اثبات شود، طبق قانون اولویت واگذاری با همان فرد یابنده است».

ارشدزاده نسبت به پشت پرده سیاه کانال‌ها و پیج‌های مرتبط به فروش کودک در فضای مجازی هشدار داده و می‌گوید: «باندهای زیادی پشت پرده این ماجرا  هستند و نباید اجازه فعالیت چنین کانال‌هایی را داد، بنده نیز از وجود چنین کانال هایی از طریق یکی از آشنایان مطلع شدم و حتی راهنمایی کردم تا آدرس آنها را به پلیس فتا اطلاع دهند؛ البته این کانال‌ها استانی نیست و موضوع کشوری است و به اقصی نقاط کشور کودک ارسال می‌کنند».

مدیرکل بهزیستی استان به مسائل منفی واگذاری‌های فامیلی نیز اشاره کرده و می‌گوید: «اکثرا بعد از واگذاری فامیلی برخی اختلافات ایجاد می‌شود که منجر به اخاذی و سوءاستفاده‌هایی می‌شود چراکه گاها مشاهده شده است که خانواده قبلی ابراز پشیمانی کرده و خواستار برگرداندن کودک خود می‌شوند و خانواده فعلی کودک نیز به علت ایجاد وابستگی عاطفی حاضر به پرداخت هر هزینه‌ای هستند تا یک ثانیه هم از کودک دور نشوند».

آنچه قانون در مورد فرزندان ِ غیرقانونی می‌گوید

وکیل پایه یک دادگستری نیز در رابطه به مجازات‌های قانونی خرید و فروش کودک به خبرنگار فارس می‌گوید: «طبق ماده (۱۱) لایحه حمایت از حقوق کودکان و نوجوانان، هرگونه معامله راجع‌ به طفل و نوجوان از جمله خرید و فروش آنان، ممنوع و مرتکب به مجازات حبس درجه پنج محکوم می‌شود، چنانچه این رفتار با هدف فحشا و هرزه‌نگاری، بهره‌کشی اقتصادی، برداشت اعضا یا جوارح و یا استفاده از طفل و نوجوان در فعالیت‌های مجرمانه باشد، مرتکب به مجازات حبس درجه چهار محکوم می‌شود».

محمد هاشمی‌نسب با اشاره به تبصره‌های این قانون، می‌گوید: «طبق تبصره ۱، اشخاصی که واسطه‌گری در ارتکاب جرم موضوع این ماده را حرفه خود قرارداده باشند، به میانگین حداقل و حداکثر تا حداکثر مجازات مباشر جرم محکوم می‌شوند، در غیر این‌ صورت به مجازات معاون محکوم می‌شوند».

این وکیل دادگستری ادامه می‌دهد: «هرگاه کارکنان نهادهای حکومتی مأمور به خدمات عمومی اعم از دولتی و غیردولتی در ارتکاب جرم موضوع این ماده دخالت داشته باشند، علاوه بر مجازات اصلی به محرومیت اجتماعی درجه پنج محکوم می‌شوند».

نازنین زهراهای زیادی هستند که دست تقدیر آنها را به یک خانواده خوب سپرده است ولی کودکان دیگری هم هستند که سقوطی ‌غم‌انگیز به دره نابودی‌ داشته‌اند.

قصه خرید و فروش کودکان، قصه تلخی است که پایانی ندارد. قصه کودکانی که ناخواسته به دنیا می‌آیند و نمی‌دانند که چه سرنوشتی در انتظارشان است.

چه کار کنیم گناه برایمان عادی نشود ؟

در اداره جات خورده کاری کردن، رشوه گرفتن، از زیر کار در رفتن و ... عادی نشود که یک موقع نگاه کنیم ببینیم همه جهنّمی شده ایم و گناه عادی شده است .

یکی از خطرات اساسی برای هر جامعه ای عادی شدن فساد و گناه در اون جامعه است که میتونه پایه های جامعه رو ویران کنه و جامعه را به نیستی و نابودی بکشاند .

بعضی از گناهانی که در اطراف خودمون مشاهده می کنیم شاید چند سال گذشته اینقدر رواج نداشت و به خاطر بعضی از عوامل  رواج پیدا کرده و انجام اون هم برای افراد عادی شده و دیگه کسی به اون به چشم گناه نگاه نمیکند.

نکته ای که اینجا قابل اهمیته اینه که چه اتفاقاتی ممکنه رخ دهد تا یک گناه در جامعه عادی شود و افراد بدون اینکه به چشم گناه به اون نگاه کنن به راحتی انجامش بدهند و هیچ کس هم دیگران را نتواند مذمت کنه که چرا داری این کار رو انجام میدی ؟

عواملی که گناه را برایمان عادی می کند ؛

خطر سکوت و بی‌تفاوتی در برابر گناه

یکی از عوامل، سکوت مردم است. اگر یک کسی یک خلافی می‌کند، اگر مردم بی‌تفاوت نگاهش کردند، این گناه عادی می‌شود. لازم هم نیست حرف که می‌زنیم اثر کند. ممکن است حرف هم که بزنیم، اثر نکند. اما عادی هم نباشیم. لااقل یک قیافه‌ی ... بی‌اعتنایی... چون خیلی‌ها یک کارهایی می‌کنند که می‌خواهند دل‌ها را به خودشان جذب کنند. اگر ما بی‌اعتنایی کنیم، این تمام می‌شود. لازم نیست که هر چه ما می‌گوییم، اثر کند. شما اذان که می‌گویی خود اذان ثواب دارد، گرچه کسی نماز نیاید. شما بگو: «حی علی الصلاة» اما کسی نیاید. نفس اذان و خود اذان ثواب دارد.

خود امر به معروف یک عبادت بزرگ است که تمام عبادت‌ها نسبت به امر به معروف و نهی از منکر جزء و مثل یک قطره پهلوی یک دریاست. خیلی امر به معروف ثواب دارد و معنایش هم این نیست که تا گفتیم که مثلاً این کارت غلط است، بگوید چشم! نه! ممکن است به او می‌گویی، گوش نمی‌دهد. ولی شما به آن درجه‌ی خودت رسیدی.

یکی از عوامل سکوت مردم است. اگر یک کسی یک خلافی می‌کند، مردم بی‌تفاوت نگاهش کردند، این دیگر گناه عادی می‌شود. لازم هم نیست حرف که می‌زنیم اثر کند. ممکن است حرف هم که بزنیم، اثر نکند. اما عادی هم نباشیم. لااقل یک قیافه‌ی ...

یعنی اگر یک معلم برود سر کلاس، ولو اگر بچه‌ها هم سر کلاس نباشند، آموزش و پرورش حقوق معلم را می‌دهد. اینطور نیست که چون بچه‌ها نیامده‌اند، حقوق به او ندهید. شما اگر رفتی در مسجد که نماز بخوانی و دیدی آقا و پیش‌نماز نیامده است و امام جماعت نیست، نمازت را فرادا می‌خوانی ولی ثواب جماعت داری! چون شما کار خودت را کرده‌ای. پلو می‌دهی به فقیر و بعد معلوم می‌شود که فقیر نیست. خیلی هم وضعش خوب است، قیافه‌اش، قیافه‌ی فقیر بوده است، اما از شما دفع بلا می‌شود.

حالگیری را فراموش نکنیم !

یک خلاف که دیدیم، بی‌تفاوت نباشیم. گاهی هم ممکن است رویت نشود که تنهایی بگویی، تلفنش را پیدا کن و زنگ بزن! الو! من این صحنه را از شما دیدم، از شما بدم آمد، کار شما گناه بود، خداحافظ! پنج تلفن که به او زده شود، لااقل حالش گرفته می‌شود. حالگیری خودش یک کاری است. در خیابان‌ها یک سرعت‌گیر می‌گذارند برای اینکه تاکسی‌ها، ماشین‌ها به کسی نزنند. خود این سرعت‌گیر خودش یک کاری است. چون اگر این سرعت‌گیرها نباشد آمار تصادف بیش‌تر می‌شود. سرعت‌گیر! لااقل ما می‌توانیم سرعت‌گیر بگذاریم. به او بگوییم که آقا از شما بدم آمد. یک نامه به او بنویسیم. این نامه‌ها اثر دارد. یک تلنگری می‌شود. ممکن است این اثر نکند ولی یک زمینه برای تلنگرهای بعدی می‌شود.

تکرار نهی از منکر، زمینه تأثیرگذاری و ترک گناه

ببینید یک چوب سفت را شما ده تا تبر می‌زنی، تبر یازدهم می‌شکند. اما آن ده تا تبر هم بی‌اثر نبودند. اگر این ده‌تا تبر به چوب نمی‌خورد، تبر یازدهم اثر نمی‌کرد. شما بگو گوش نمی‌دهد، دومی هم گوش نمی‌دهد، پنجمی را گوش نمی‌دهد، 27 نفر اگر گفتند و گوش نداد، نفر 28 گوش می‌دهد. پس این 27 نفر هم شریک هستند. چون اگر آن زمینه به وجود نیامد، به هر حال گچ و خاک که می‌کنند خانه را، گچ و خاک سفیدکاری نیست، اما این زمینه‌ای است که گچ روی آن بچسبد. چون روی آجر را نمی‌شود سفید کرد. روی آجر گچ و خاک می‌مالند و بعد این گچ و خاک زمینه می‌شود که دیوار را سفید کنند.

حرف‌هایی که ما می‌زنیم، لازم نیست فوری اثر کند، اصلاً ممکن است بعداً اثر کند.

تماشای گناه، گناه را عادی می‌کند

(قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَی لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ: به مردان با ایمان بگو: دیده [از نامحرم] فرو نهند و پاکدامنی خود را حفظ کنند، که این برای آنها پاکیزه‌تر است. همانا خدا به آنچه می‌کنند آگاه است)(1)

یکی از مهمترین عوامل عادی شدن گناه نگاه به گناه است به همین خاطر است که در آیات و روایت اسلامی مکرر به ما دستور داده شده تا نگاه خودمون رو مدیریت کنیم و به اصطلاح به ما این مفهوم رو منتقل کرده اند که (به چشمانت بیاموز که هر کس  ارزش دیدن ندارد)

نگاه به گناه، گناه است و لذا اگر هم کسی شراب نمی‌خورد، حق ندارد سر سفره‌ی شراب بنشیند، ولو شما نخوری! در جلسه‌ای که آیات خدا مورد استهزاء می‌شود، نشستنش گناه است. باید بلند شوی و بروی!

بعضی از  نگاه ها یا گناه است و یا مقدمه ای برای ایجاد گناه است.

نقش گناه بزرگان در عادی شدن گناه

یَا نِسَاء النَّبِیِّ مَن یَأْتِ مِنکُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَیِّنَةٍ یُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَیْنِ وَکَانَ ذَلِکَ عَلَی اللَّهِ یَسِیرًا: ای همسران پیامبر! هر کس از شما مبادرت به کار زشت آشکاری کند، عذابش دو چندان خواهد بود و این بر خداوند آسان است)(2)

حالا این بزرگترها میخواهند پدر و مادر باشند و یا مسئول باشند اگر اشتباهی انجام بدهند چون نقش الگو در جامعه رو دارن باعث میشه که این اشتباه در جامعه عادی بشه و افراد نیز به تبع اونها به راحتی مرتکب اون اشتباه بشوند و چون نقش این افراد در جامعه مهمه در نتیجه اگر مرتکب اشتباهی هم بشوند مجازاتشون باید با بقیه فرق کنه به همین خاطره که خداوند به همسران پیامبر که از موقعیت خوبی در جامعه برخوردار بودند میفرماید که اگر مرتکب اشتباهی بشوید چون این اشتباه شما با اشتباه افراد عادی فرق می کنه در نتیجه مجازاتت شما هم با بقیه فرق می کنه.

نگاه به گناه، گناه است و لذا اگر هم کسی شراب نمی‌خورد، حق ندارد سر سفره‌ی شراب بنشیند، ولو شما نخوری! در جلسه‌ای که آیات خدا مورد استهزاء می‌شود، نشستنش گناه است. باید بلند شوی و بروی! بعضی از نگاه ها یا گناه است و یا مقدمه ای برای ایجاد گناه است

خطر شیوع گناه در جامعه اسلامی

بعضی کارها خود کار گناه است. بعضی کارها دوست داشتنش هم گناه است. مثلاً می‌گوید: «یُحِبُّونَ أَنْ تَشیعَ الْفاحِشَةُ فِی الَّذینَ آمَنُوا» (نور/19)

قرآن می‌گوید همین که دوست داری که این فساد فلانی را، فلانی هم بفهمد، همین که دوست داری که این گناه این را دیگران هم بفهمند، دوست داشتنش هم عذاب الیم دارد. خیلی مهم است.

مثلاً کسی دوست داشته باشد شراب بخورد، گناه نیست. نمی‌خورد ولی دوست دارد بخورد، ولی خوب بخاطر خدا نمی‌خورد. دوست دارد فحش بدهد ولی نمی‌دهد. روی دوستی گناه نیست. اما آبروی مردم را کسی بریزد، حتی اگر آبروی مردم را نریزی، ولی دوست داشته باشی که آبرویش ریخته شود، دوست داشتنش هم گناه است. «یُحِبُّونَ أَنْ تَشیعَ» «یُحِبُّونَ» یعنی محبت دارد، «أَنْ تَشیعَ» شایعه! یعنی خوشش می‌آید از اینکه یک عیب یک مسلمانی لو برود. شما لو نمی‌دهی، ولی دوست داری لو رفتن را! همینکه لو رفتن را دوست داری، گناه است.

تکرار گناه ؛ گناه را عادی می کند

(وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُواْ أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُواْ اللّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ وَلَمْ یُصِرُّواْ عَلَی مَا فَعَلُواْ وَهُمْ یَعْلَمُونَ: و کسانی که چون کار زشتی کردند یا بر خود ستم نمودند خدا را یاد کنند و برای گناهان خویش آمرزش طلبند، و جز خدا چه کسی است که گناهان را بیامرزد؟ و دانسته بر خلاف‌هایی که کرده‌اند پافشاری نکنند)(3)

یکی از عوامل مهم عادی شدن گناه تکرار گناهه ,قران کریم وقتی صفات بندگان خوب خداوند رو بیان می کنه میفرماید یکی از صفات ممتاز این بندگان اینه که اشتباهات خودشونه رو تکرار نمی کنن چون این تکرار اشتباه باعث عادی شدن اشتباهات در جامعه میشه. بعضی از افراد وقتی بهشون می گی چرا این گناه رو انجام میدی میگن بابا یه بار که به جایی بر نمیخوره غافل از اینکه همین یکبارها کار رو به جایی میرسونه که گناه رو برای فرد عادی می کنه.

دوری از نماز گناه را عادی می کند

وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَیِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّـیِّئَاتِ ذَلِکَ ذِکْرَی لِلذَّاکِرِینَ: و در دو طرف روز و اوایل شب نماز را برپا دار، که نیکی‌ها بدی‌ها را از بین می‌برد. این تذکری برای پند گیرندگان است)(5)

اگر آدم گناه که کرد، سریع برود در پیشگاه خداوند بایستد و نماز بخواند به خاطر این نماز خدا گناهان قبل از نمازت را می‌بخشد. اما یک کسی گناه کرد و کاری هم به نماز نداشت مثل کسی که مرتب دستش چرک شود، زیر شیر هم نمی‌گیرد. مرتب کثیف، کثیف، کثیف و این صابون نمی‌زند . جدا شدن از نماز، گناه رو برای انسان عادی می کند.

در یک گناه سه نفر با هم شریک هستند. 1- آن کسی که مباشر است و مستقیم گناه می‌کند. 2- آن کسی که این گنهکار را ساپورتش می‌کند و کمک به او می‌رساند. 3- آن کسی که می‌بیند و راضی می‌شود. این سه مورد در گناه شریک هستند. کسی که گناه را انجام می‌دهد. کسی که او را کمکش می‌کند. کسی که از این حرکت راضی است. نباید راضی باشیم

نماز صابون است. قرآن می‌گوید: «إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئات» کارهای خوب کارهای بد را می‌پوشاند. جدا شدن از نماز، انسان را فاسد می‌کند.

پشتیبانی از گنهکار!

پشتیبانی از گنهکار این هم گناه را عادی می‌کند. یعنی گنهکار می‌داند که اگر گناه بکند، عقبه دارد، افرادی هستند که حمایتش می‌کنند. یعنی گنهکار احساس می‌کند که پشتش به جای گرمی است. پشتیبانی از گنهکار! «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذینَ ظَلَمُوا» (هود/113) قرآن می‌گوید پشتیبان گنهکار نباشید. تکیه‌گاه به گنهکار ندهید. «وَ ما کُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّینَ عَضُدا» (کهف/51)

در یک گناه سه نفر با هم شریک هستند. 1- آن کسی که مباشر است و مستقیم گناه می‌کند. 2- آن کسی که این گنهکار را ساپورتش می‌کند و کمک به او می‌رساند. 3- آن کسی که می‌بیند و راضی می‌شود. این سه مورد در گناه شریک هستند. کسی که گناه را انجام می‌دهد. کسی که او را کمکش می‌کند. کسی که از این حرکت راضی است. نباید راضی باشیم.

نتیجه گیری :

خدایا در مقابل همه‌ی این وسوسه‌ها و فیلم‌ها و رفیق‌ها و در مقابل همه‌ی اینها خدایا ایمانی به ما بده که آن ایمان و تقوا در مقابل گناه ما را بیمه کند. خودت وقت گناه دست ما را بگیر.و ما را در حصن حصین ولایت الهیه عصرمان محفوظ و مصون دار و گذشته‌ی ما را ببخش و بیامرز.

زندگی زیباست؛ لحظات آن را دریابید

 زندگی زیباست؛ لحظات آن را دریابید

کنکور؛ تفریحی از جنس زندگی !

 کنکور؛ تفریحی از جنس زندگی !

حجت‌الاسلام قرائتی:

 

 

 

مسئول ستاد اقامه نماز در نشست هم‌اندیشی نویسندگان و ناشران حوزه نماز و مهدویت که سه‌شنبه، ۱۱ تیرماه در خانه کتاب برگزار شد، درباره اهمیت توجه اهل قلم به هدایت جامعه به سوی نماز اظهار کرد: مؤمن هر قدر که قدرتی پیدا کند، اولین وظیفه‌اش اقامه نماز است. حال قدرت و آبروی شما همین قلم است.

او با اشاره به آیاتی از قرآن کریم گفت: بهترین مردم بر اساس آیات قرآن کسانی هستند که با بیان و قلم‌شان مردم را به خدا دعوت می‌کنند. با دریافت پول فقط دفع ظلم می‌شود. در غیر این صورت هر کس که می‌نویسد و کاری می‌کند باید برای خدا باشد.

او افزود: اگر شما برای هر چه می‌نویسید هدف نماز باشد که بقیه چیزها هم قبول است و در غیر صورت دیگر چیزها هم قبول نیست.

حجت‌الاسلام قرائتی با بیان این‌که اگر برای نماز آن هم برای نسل نو کاری نکرده‌اید، باید عذرخواهی کنید، اظهار کرد: آدم‌ها پنج دسته گوناگون هستند؛ یکی «توتی‌»ها که همانند درخت توت به راحتی تکان خورده و به زمین می‌ریزند. دسته دوم «اناری‌»ها که باید دانه‌دانه آن‌ها را چید. دسته سوم همانند گل هستند که هم باید آن‌ها را دانه‌دانه چید و هم تیغ دارند و دسته چهارم «نارگیلی‌»ها هستند که دست به سختی به آن‌ها می‌رسد اما شیرین و ارزشمند هستند و دسته پنجم همانند «گردو» هستند که مغزشان سفت است.

مسئول ستاد اقامه نماز با اشاره به این‌که کتاب را باید تلخیص کرد، بیان کرد: ما بعضی وقت‌ها با کارهایی که می‌کنیم و کتابی که می‌نویسیم سر کار هستیم. گاهی نمازجماعت‌ها هم سر کاری است. در واقع مناره بلند دلیلی بر صدای اذان داشتن نیست. برای کتاب و قلم هم همین‌طور است. گاهی قلم جایی می‌رود و چیزی را می‌نویسد که اصلاً نباید بنویسد و نیاز جامعه نیست. نویسندگانی که در این حوزه مشغول به کار هستند باید این را در نظر بگیرند که امروزه مردم بی‌حوصله شده‌اند. حتی قرآن هم می‌گوید وقتی مردم حوصله ندارند کوتاه بیا. پس کتاب‌ها باید مختصر شود. مثلاً اگر قرار است برای فلسفه حجاب کتابی چاپ شود، به جای آن بروشور اما با تیراژ بالاتر منتشر شود.

او سپس به این‌که مخاطب نویسندگان نماز و مهدویت باید نسل نو باشند اشاره کرد و گفت: قرآن می‌گوید که نگاه نکن الگویی وجود داشته باشد و خودت الگو باش. چرا همیشه باید از سوی دیگران برای ما الگویی وجود داشته باشد هر چند که در کار خوب باید اقتدا کرد.

حجت‌الاسلام قرائتی با بیان این‌که نوشتن صرفاً یک مقاله در حوزه نماز کافی نیست، به ضرورت تشویق همکاران به این کار نیز اشاره و بیان کرد: اگر ممکن است از روی کتابی که ما درباره نماز نوشته‌ایم کسی بدون این‌که سوء استفاده کند، خودش سودی نبرد و به ما هم سودی نرساند، چیزی منتشر کند، این کار باید انجام شود. من خیلی از این خیر دیده‌ام.

او همچنین به استفاده از داستان در کتاب‌های حوزه نماز اشاره کرد و قصه‌های قرآن را پر از لطیفه دانست.

مسئول ستاد اقامه نماز سپس ضمن بررسی ضرورت توجه نویسندگان به نماز بیان کرد: در قرآن چهار تا فحش وجود دارد که در آن‌ها کلمات خر، گاو، سنگ و … وجود دارد چون این‌ها بی‌خاصیت نیستند، پس قابل تحمل است و فقط یک حرف است که قابل تحمل نیست و آن هم آن‌جا که می‌گوید «ای اهل کتاب شما پوک هستید» و این یعنی ای اهل کتاب اگر برای نماز با قلم‌تان کاری نکردید و چیزی ننوشتید مفید نیستید و پوک هستید.

او سپس به اهمیت استفاده از مثل‌ها در کتاب‌های حوزه نماز اشاره کرد و گفت: خیلی از کتاب‌هایی که نوشته شده‌اند اگر نبودند هم فرقی نداشت؛ در حالی که هر کلمه‌ای که نوشته می‌شود باید مفید باشد، چون شما ضامن وقت مردم و وقت خودتان هستید.

همچنین در این برنامه محمود مظفر، قائم‌مقام ستاد اقامه نماز به ملاقات صبح امروز خود به همراه حجت‌الاسلام والمسلمین قرائتی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد و گفت: در این دیدار قول‌ها و مساعدت‌های خوبی برای نویسندگان و ناشران حوزه قرآن مطرح شد. یکی از بحث‌هایی که با وزارت ارشاد و کتابخانه‌های عمومی مطرح کردیم این است که هر سال یک کتاب سال نماز داشته باشیم.

او در ادامه به ضرورت توجه نویسندگان و ناشران به تولید کتاب در موضوعات متفاوت و تازه نسبت به آن‌چه پیش از این تولید شده‌اند، نیز اشاره کرد.

همچنین در این مراسم برخی از ناشران و نویسندگان دغدغه‌های و خواسته‌های خودشان را مطرح کردند و نادر قدیانی، ناشر کتاب کودک و نوجوان  بیان کرد: کتاب‌های حوزه نماز اگر پژوهشی بر آن‌ها انجام شود و به دست اهالی نشر سپرده شوند، می‌توانند تأثیرگذار باشند.

---

منبع: ایسنا؛

گذری بر سفر پربرکت بانوی کرامت به ایران

چرا حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) از مدینه راهی کشور ایران شدند؟
پس از گذشت یک سال از دعوت و اقامت اجباری امام رضا توسط مأمون در شهر طوس، از آنجایی‌که حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) علاقه بسیاری به برادرشان امام رضا(علیه‌السلام) داشتند و آن حضرت نیز نمی‌توانستند بیش از این دوری از خواهر بزرگوارشان را تحمل کنند ازاین‌روی نامه‌ای به خواهرشان نوشتند و از ایشان دعوت کردند که به شهر طوس مشرف شوند.

حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) هم پس از دریافت نامه به شوق دیدار برادرشان، مدینه را به مقصد طوس ترک کردند. در این سفر پنج‌تن از برادران ایشان به نام‌های فضل، جعفر، هادی، قاسم و زید و تعدادی از برادرزادگان و چند غلام و کنیز ایشان را همراهی کردند.

هنگامی‌ که موکب حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) و همراهانش به ساوه رسید، عده‌ای از دشمنان سرسخت اهل‌بیت که از اهالی آنجا بودند، به آن‌ها حمله‌ور شدند و همه برادران و برادرزادگان حضرت معصومه به شهادت رسیدند. به عقیده برخی از مورخان امامزادگانی چون سید اسحاق، سید ابوالرضا و سیدعلی‌اصغر در ساوه و هارون بن امام کاظم(علیه‌السلام) در اطراف ساوه، جزو همراهان حضرت معصومه (س) بودند که به دستور مأمون به شهادت رسیدند.

حضرت معصومه (س) به شهادت رسیدند یا با مرگ طبیعی از دنیا رفتند؟
پس‌ازاینکه حضرت فاطمه معصومه(سلام‌الله علیها) در شهر ساوه بیمار شدند و چون در خود توان رفتن به خراسان را نمی‌دیدند و یقین پیدا کردند که دیگر هرگز برادرشان امام رضا(علیه‌السلام) را نخواهد دید، تصمیم گرفتند به شهر قم که از پیش می‏‌دانستند در آنجا به لقای حق خواهد شتافت بروند و چون به قم رسیدند، «موسی بن خزرج» که از شیعیان به شمار می‌رفت حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) را  در سرای خویش در شهر قم منزل داد.

حضرت مدت ١٧ روز در این شهر زندگى كردند و در این مدت دائماً مشغول عبادت و راز و نیاز بودند؛ محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام «بیت النور» هم‌اکنون محل زیارت ارادتمندان آن حضرت است. 

سرانجام ایشان پس از 17 روز اقامت در شهر قم، در تاریخ 10 ربیع‌الثانی سال 201 هـ. ق در سن 28 سالگی و پیش از آنکه چشم مبارکشان به دیدار برادر گرامی‌شان امام هشتم(علیه‌السلام) روشن شود، در میان اندوه فراوان محبان اهل‌بیت(ع)، از دنیا رفتند. مردم قم هم با تجلیل فراوان، پیکر پاکش را تشییع کردند و او را در باغ بابلان(محل فعلی حرم) به خاک سپردند.
  
بر اساس روایات امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرمایند بهشت دارای هشت در است که سه در آن از قم است و به شفاعت حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) تمامی شیعیان داخل بهشت می‌شوند.»

همچنین امام رضا(علیه‌السلام) فرموده‌اند: هر کس معصومه(سلام‌الله علیها) را در قم زیارت کند، بهشت بر او واجب است. جایگاه معنوی و شأن عظیم حضرت معصومه(سلام‌الله علیها) وی را چنین اعتباری نزد خداوند بخشیده است که زائران و شیعیان او را در صورت شفاعت حضرت(سلام‌الله علیها) به بهشت داخل می‌گرداند.

مهارت‌های مدیریتی

آینده کار در دست انسان است، نه ماشین

هشدار مهم امام صادق علیه السلام به حاجیان

یکی از مهمترین آثار حج آن است که فقر را از زندگانی انسان دور می کند و گناهان را محو و سبب ورود به بهشت می شود.

در مقاله «حج یا کمک به فقرا» اشاره شد که حج تمتع یکی از واجبات الهی است که هیچ عمل مستحبی و یا واجب دیگری نمی تواند جایگزین آن شود، چرا که در این فریضه الهی اسراری نهفته است که از جمله آنها، اهمیت مسئله حج در سیاست خارجی جهان اسلام است که موجی از اتحاد و همبستگی میلیون ها مسلمان را به رخ مستکبران و دشمنان اسلام و قرآن می کشد و نماز و روزه و کمک به فقرا و ... هرگز نمی تواند جایگزین این اتحاد و همبستگی شود.

اهمیت حج واجب در روایات

یکی از آثار مهمی که در روایات اسلامی برای حج بیان شده است، دور شدن فقر و نداری از فردی است که خانه خداوند را زیارت کرده است، چنانچه امیرالمومنین علی علیه السلام  در این زمینه در خطبه دیباج می فرماید:

«شكر خداى را كه آفریدگار خلق است و شكافنده صبح. گواهى مى‏دهم كه خدائى جز خدا نیست، یگانه است و شریك ندارد، و محمد(صلی الله علیه و آله) پیامبر اوست.

بندگان خدا! بهترین‏ وسیله‏اى‏ كه‏ مقربان‏ به‏ درگاه‏ خدا بدان توسل جویند عبارت است از ایمان به خدا و پیمبرانش، و آنچه (این پیامبران بعنوان وحى) از جانب او آورده‏اند، و جهاد در راه خدا كه قله بلند اسلام است، و كلمه اخلاص (لا اله الا اللَّه) كه سرشت انسان است، و به پا داشتن نماز كه آیین است، و زكات كه واجب (مالى) است، و روزه رمضان كه دژى محكم (در برابر آتش) است، و حج و عمره كه فقر را بزدایند، و گناه را محو سازند، و بهشت را موجب شوند، و صله رحم كه مایه فزونى ثروت و درازى عمر و زیادى عدد است، و صدقه نهان كه خطا را بپوشد و غضب خداى تبارك و تعالى را خاموش كند، و صدقه آشكار كه مرگ بد را جلو گیرد، و كارهاى خیر كه از مهالك بد نگه دار است»[ تحف العقول / ترجمه جنتى ؛ متن ؛ ص225]

چنانچه در این روایت اشاره شده است یکی از مهمترین آثار حج آن است که فقر را از زندگانی انسان دور می کند و گناهان را محو و سبب ورود به بهشت می شود.

عذاب الهی در انتظار افرادی که حج را ترک کنند

همچنین امام صادق علیه السلام پیرامون اهمیت حج و اینکه اگر روزی فرا برسد که همه مردم آن را ترک کنند و یا عمل دیگری را جایگزین آن کنند، به هلاکت می رسند می فرماید:

«هر آینه‏ خداوند بخاطر آن‏ كسى‏ كه‏ نماز میخواند از شیعیان ما (بلا را) دفع كند از آن كسى كه نماز نمیخواند از شیعیان ما و اگر همگى نماز را ترك كنند هر آینه (همگى آنها) هلاك شوند. و خداوند بخاطر آنكه زكاة دهد از شیعیان ما دفع كند از آنكه زكات نمى‏پردازد و اگر همگى زكات ندهند هلاك گردند، و همانا خداوند بخاطر آنكه از شیعیان ما حج كند از آنكه حج نكند(بلا را) دفع كند، و اگر بترك حج اتفاق كنند هر آینه هلاك شوند»[أصول الكافی ج‏4؛ ص187]

طبق این روایت شریف یکی از آثار مهم حج دفع بلا از جامعه اسلامی است که در صورت ترک آن مردم مستحق آن خواهند شد.

جایگزینی کمک به فقرا با حج مستحبی

اما آنچه امروز به عنوان یکی از دغدغه های عمومی بر آن تاکید شود، جایگزینی حج و کمک به فقراست، که چنانچه از مطالب فوق استفاده می شود،حج  بر دو نوع است: واجب و مستحب، در مورد حج واجب که با شرائطی از جمله تمکن مالی بر انسان مسلمان واجب می شود، هیچ عمل دیگری نمی تواند جایگزین آن شود چنانچه امام صادق علیه السلام می فرماید:

«مَن ماتَ و لم یحجّ حجّة الاسلام و لم یَمْنعه من ذلک حاجةٌ تجحف به أو مرضٌ لایطیق فیه الحج، او سلطان یمنعه، فلیمت یهودیاً او نصرانیاً: کسی که بمیرد و حال آن ‌که حجةالاسلام را به جا نیاورده باشد در حالی که مانعی از بجا آوردن حج بوجود نیامده باشد از قبیل حاجتی که مانع انجام حج شود یا مرضی که در آن تحمل اعمال حج را نداشته باشد یا سلطان ظالمی مانع از حج شود، پس بمیرد یهودی یا نصرانی.»[وسائل الشیعه،ج8،200]

اما سوال مهمی که در اینجا مطرح می شود آن است که آیا می توان اعمال دیگر را در این برهه از زمان جایگزین حج مستحبی کرد؟

پاسخ آن است که هر چند توصیه های فراوانی نسبت به حج مستحبی نیز بیان شده است و هیچ منافاتی ندارد که فرد ثروتمند هم به حج برود و هم به فقرا و نیازمندان کمک کند، چنانچه این شیوه را در برخی از افراد می توان مشاهده کرد، اما درباره اهمیت جایگزینی برخی از اعمال با حج مستحبی نیز مطالب متعددی بیان شده است که از جمله آنها روایت امام صادق علیه السلام است که می فرماید:

«بر آوردن‏ حاجت‏ مۆمن‏ بهتر است‏ از هزار حج مقبول با همه اعمالش‏ و از آزاد كردن هزار بنده براى خدا و از تقدیم هزار اسب زین و مهار كرده در راه خدا»[ الأمالی (للصدوق) ؛ ص236]

آنچه از این روایت استفاده می شود آن است که برطرف کردن فقر و مشکلات در جامعه اسلامی چنان از اهمیت زیادی برخوردار است که می توان آنرا معادل هزار حج آن هم از نوع مقبولش محسوب کرد چرا که برای قبول شدن حج شرائط متعددی بیان شده است و معلوم نیست هر مسلمانی بتواند همه این شرائط را کسب کند.

هشدار مهم  امام صادق به حاجیان

درست است که هیچ عملی را نمی توان جایگزین حج تمتع کرد، اما با این حال افرادی که توفیق یارشان بوده و توانسته اند در زیباترین روزهای سال عازم سرزمین وحی شوند، نیز مسئولیتی خطیر بر عهده دارند، چرا که حج حاجی در صورتی مقبول و گناهان او آمرزیده می شود که از گناهان کبیره دوری کند و تقوا داشته باشد چنانچه روایت امام صادق علیه السلام در ذیل آیه شریفه 203 سوره بقره می فرماید:

«او از حج بر مى گردد در حالى که گناهانش آمرزیده شده، البته خداى تعالى گناه کسى را مى آمرزد که تقوا داشته باشد، همچنین در روایتی دیگر حضرت می فرماید: و از امام صادق (علیه السلام ) روایت آورده که فرمود: یعنى کسى که از گناهان کبیره پروا کند»[ تفسیر المیزان ،ج2،ص127]

حال یکی از گناهان کبیره که حاجی هم باید در ایام حج و هم بعد از مراجعه از سرزمین وحی به آن توجه ویژه داشته باشد، مسئله اسراف است که شهید آیت الله دستغیب آن را در کتاب گناهان کبیره مورد بحث و بررسی قرار داده است و این هشداری مهم برای کسانی است که این روزها از سرزمین وحی به وطن خود مراجعه می کنند تا از اسراف و تبذیر به شدت اجتناب کنند و به عنوان الگویی مناسب برای آیندگان به برگزاری یک ضیافت ساده اکتفا کرده و در مقابل به فکر فقرا و نیازمندان در خویشاوندان و همسایگان خود باشند که در این زمینه امام سجاد علیه السلام در صحیفه سجادیه از خداوند متعال می خواهد:

«بار خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و مرا از اسرافكارى باز دار و روزى من از تلف و تباهى برهان و بر دارایى من به بركت بیفزاى و چون انفاق‏ مى‏كنم راه درست را به من بنماى»[الصحیفة السجادیة: نیایش20، ص133]

هر چند که ضیافت بعد از حج نیز جزء انفاق محسوب می شود ولی به تحقیق می توان گفت در این برهه از زمان ، کمک به فقرا و نیازمندان و فراهم کردن اسباب ازدواج جوانان همان راه درست انفاقی است که امام سجاد از خداوند متعال مسئلت می دارد.

در پایان امیدواریم که مسافران سرزمین وحی به این هشدارها و توصیه های طلایی جامه عمل بپوشانند و با اعمال و رفتار خود،پاسخی عملی به این شبهه قدیمی [حج یا کمک به فقرا]بدهند.

امین ادریسی                 

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

امام صادق علیه السلام و جنبش نرم افزاری

پیشوای ششم شیعیان در عصری می زیست كه شور علمی فراوانی در جامعه اسلامی وجود داشت و علوم مختلفی همچون تفسیر، حدیث، فقه، كلام، طب، فلسفه، نجوم و... به بازار علم عرضه شده بود. علاوه بر این، عصر امام صادق علیه السلام را می توان عصر برخورد اندیشه ها و پدید آمدن فرقه ها و مذاهب مختلف دانست. در آن زمان فرقه هایی مانند معتزله، جبریه، مرجئه، غلات، زنادقه و ... به وجود آمدند و هر یك به تبلیغ اندیشه های خود پرداختند. و این موضوع می توانست جامعه اسلامی را از یافتن معارف حقیقی اسلام محروم كند و مردم را به گمراهی بكشاند اما خورشید شخصیت علمی جعفر بن محمد علیه السلام چنان بر آسمان اندیشه حقیقت جویان تابید كه دوست و دشمن را در هاله ای از شگفتی فرو برد. آن حضرت در عرصه دانش و فرهنگ و تبلیغ باورهای درست دینی بسیار كوشید كه به چند نمونه از آن اشاره می شود.

دانشگاه عظیم جعفری

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام از فرصت سیاسی مناسبی كه پدید آمده بود به شایستگی بهره برد و به لحاظ نیاز شدید جامعه اسلامی به مقوله فرهنگ، نهضت علمی پدر بزرگوارش امام باقر علیه السلام  را پی گرفت و دانشگاه عظیمی در رشته های مختلف علوم عقلی و نقلی آن روز بنیان گذارد و شاگردان بزرگی تربیت كرد كه تعدادشان به چهار هزار نفر می رسید. گروهی از آنان علاوه بر تربیت شاگردان فراوان دیگری، آثار علمی متعددی پدید آوردند مانند جابرن حیان که بیش از دویست جلد كتاب در موضوعات گوناگون نگاشت و كتاب هایش در قرون وسطی به زبان های مختلف اروپایی ترجمه شد. البته شاگردان دانشگاه حضرت صادق علیه السلام  به شیعیان اختصاص نداشت بلكه بین اهل سنت نیز اشخاص متعددی مانند پیشوایان مشهور آنان وجود داشتند. مثلا ابوحنیفه كه از جمله رهبران اهل سنت است دو سال از محضر امام بهره علمی فراوان برد و به اقرار خودش آن دو سال، او را از هلاكت نجات داد. حسن بن علی بن زیاد وشاء از شاگردان امام رضا علیه السلام  می گوید: خودم در مسجد كوفه نهصد نفر استاد حدیث دیدم كه همگی از حضرت صادق علیه السلام  حدیث نقل می كردند.

جهاد علمی

در عصرى که از یک سو دروازه هاى قلمرو اسلامى بر روى دانش هاى گوناگون گشوده شده و از سوى دیگر جنجال مکتب داران عقاید و مذهب سازان مختلف بلند بود، مکتب تشیع به آموزگارى حضرت صادق علیه السلام  موجودیت و اعتباری بى مانند یافت. فقه جعفری، در برابر فقه فقیهان رسمی یا درباری، تنها تجلی بخش نوعی مخالفت عقیدتی با آنان نبود بلكه با وجود این، دو مضمون معترضانه داشت. نخست این كه بی نصیبی حكومت وقت را از آگاهی های لازم دینی ثابت كرد و دوم این كه موارد تحریف دین در فقه رسمی را كه از مصلحت اندیشی های فقیهان درباری نشأت گرفته بود، مشخص نمود. عظمت علمی و فقهی حضرت صادق علیه السلام  آنچنان است كه بسیاری از فقیهان و دانشمندان بنام از او به بزرگی یاد كرده اند.

مالك، پیشوای فرقه مالكی می گوید: هیچ چشمی، برتر از جعفر بن محمد را در علم و عبادت ندیده و هیچ گوشی نشنیده و هیچ قلبی نیافته است.

ابوبحر جاح 1 یكی از دانشمندان مشهور قرن سوم می گوید: جعفر بن محمد كسی است كه دانش او، جهان را پر كرده است و گویند ابوحنیفه و سفیان ثوری از شاگردان او به شمار می آیند و این موضوع در اثبات عظمت علمی او كافی است.

ابن خلكان، مورخ مشهور درباره حضرت صادق علیه السلام  نوشته است: او یكی از امامان دوازده گانه در مذهب امامیه و از بزرگان خاندان پیامبر است كه به علت راستی و درستی گفتار، صادقش نامیده اند، فضل و بزرگواریش مشهورتر از آن است كه به توضیح نیاز داشته باشد، ... او در صنعت کیمیا (شیمی) از مهارت خاصی بهره مند بود، ابوموسی جابربن حیان طرطوسی، شاگرداو بود. جابر کتابی شامل هزار ورق تالیف کرد که تعلیمات جعفربن صادق را در برداشت و حاوی پانصد رساله بود.

ابوحنیفه، پیشوای فرقه حنفی می گوید: من دانشمندتر از جعفربن محمد ندیده ام.

مناظرات علمی

یکى از برترین وسائل تبلیغى در عصر امام صادق علیه السلام ، تشکیل محافل علمى و مناظره است. در واقع بخشی از شخصیت بزرگ علمی امام در مناظرات علمی او یا برخی شاگردان برجسته اش با دیگران، تجلی یافته است.

از جمله مناظرات آن حضرت با ابوحنیفه پیشوای مشهور حنفیان است. ابوحنیفه می گوید: منصور دوانیقی مرا خواست و گفت: مردم شیفته جعفربن محمد شده اند، باید از او مسائل پیچیده ای بپرسی تا در پاسخ به آنها درمانده و محكوم شود. من چهل مسئله مشكل آماده كردم تا آن كه روزی منصور كه در «حیره» بود احضارم كرد، وقتی به مجلس او رفتم دیدم جعفربن محمد، جانب راست او نشسته است، از دیدنش بسیار مبهوت شدم، حالتی كه هیچ گاه حتی از دیدن منصور در من پدید نیامده بود. او می گوید به دستور منصور پرسش هایم را یكی یكی از او پرسیدم، و او به جملگی آنها، با متانت تمام و با تسلط خاصی که داشت پاسخ گفت، او بر آراء و نظریه های مختلف دانشوران در مسائل علمی احاطه و تسلط داشت، مثلا درباره فلان مسئله می فرمود: در این باره، عقیده شما چنین است و باور اهل مدینه چنان و نظر ما چیز دیگری است. در برخی مسائل، با ما و در بعضی دیگر با اهل مدینه موافق بود اما گاهی نیز با ما و آنان هر دو مخالفت می كرد.

امام صادق علیه السلام شاگردان بسیار با فضیلت و دانشمندی داشت كه در برخی مناظرات علمی آنان را مشاركت می داد. «هشام بن سالم» می گوید: روزی با یاران آن حضرت در محضرش نشسته بودیم، مردی شامی با اجازه گرفتن از امام به مجلس وارد شد، امام به او فرمود: بنشین! آنگاه از او پرسید: چه می خواهی؟ مرد شامی گفت: شنیده ام شما پرسش های مردم را پاسخ می گویی؟ آمده ام با شما مناظره كنم. امام فرمود: درباره چه موضوعی؟ او گفت: درباره چگونگی قرائت قرآن. امام به یكی از شاگردانش به نام حمران رو كرد و فرمود: حمران! جواب این شخص با تو است. مرد شامی گفت: می خواهم با خود شما مباحثه كنم نه حمران. امام فرمود: اگر حمران را محكوم كردی، مرا محكوم كرده ای! مرد شامی با حمران مناظره كرد و هرچه از او پرسید، پاسخ مستدلی شنید تا این كه از بحث فروماند. امام به او فرمود: (حمران را) چگونه دیدی؟ گفتم: به راستی حمران چیره دست است، هرچه پرسیدم به شایستگی پاسخ داد. مرد شامی سپس درباره لغت و ادبیات عرب با «ابان ابن تغلب»، درباره فقه با «زراره» و درباره كلام با «مؤمن طاق» مناظره كرد و در تمام آنها مجاب شد.

«ابن ابی العوجا» كه از زنادقه عصر امام صادق علیه السلام بود در رابطه با فرهنگ مناظره علمی امام علیه السلام می گوید: جعفربن محمد الصادق بارها سخنان ما را می شنود ولی دشناممان نمی دهد و از مرز ادب پا فراتر نمی گذارد. او آرام، بردبار و متین است و هرگز مغلوب خشم و سفاهت نمی شود. سخنان و دلایلمان را می شنود، هر آنچه در دل داریم بیان می كنیم و می پنداریم بر او پیروز شده ایم اما او با كمترین سخن، استدلال هایمان را باطل می كند و چنان حجتش بر ما تمام می شود كه دیگر نمی توانیم پاسخش دهیم.

مالك بن انس، پیشوای فرقه مالكی در این راستا می گوید: من ندیدم که آن حضرت سخنی بی فایده و گزاف بگوید. او از عالمان زاهدی بود که ترس از خدا سراسر وجودش را فراگرفته بود.

آری! حضرت امام جعفر صادق علیه السلام، این آموزگار بزرگ بشریت، در آشفته ترین اعصار تاریخ اسلامى و در هنگامه بحرانها و انقلابات سیاسى و اختلافها و آشفتگى هاى فکرى و مذهبى، وظیفه اى الهى و امر مقدسى را که برعهده داشت چنان پیش برد که در آن عقل و اندیشه به حیرت و شگفتى مى ماند.

ابوالفضل صالح صدر

بخش عترت و سیره تبیان