هوالحکيم

در هر مقوله‌ی علمي، قبل از اينکه مباحث کلان و محتوايي آن علم مورد تفحص و بررسي قرار گيرد، آنچه به‌طور معمول به آن پرداخته مي شود، اصطلاح يا معنای واژه‌ی آن موضوع است که جهت تسهيل در تصور مخاطب و ذهن سازي درست از معني کاربردي آن بکار برده مي‌شود.

ورود ما در مباحث پر اهميتي چون فنون ارتباط مؤثر يا بهره وري فردي (NLP) و همچنين مبحث مقوم و مکمل اين موضوع به طور تخصصي يعني تبليغ، به‌دنبال خود مباحثي همچون تربيت، خردگرايي، پرورش، هنر، فن و خيلي از موضوعاتي که امروزه در علم رفتارشناسي جزء پايه‌هاي اساسي تشکيل دهنده‌ی اين علم محسوب مي‌شوند، دنياي جديد از فرآيندهاي تأثير گذار علم ارتباط به روي پژوهش‌گر می‌گشاید که تنها بررسي قسمتي از تعاريف در اين حوزه فقط با نگاه گفتماني گذرا و تئوريک، ما را به باورها و داشته هاي ديني و معارف اسلامي خود در حوزه‌ی سفارشات اخلاقي نزديک نموده و يقين حاصل از اين پژوهه‌ی مختصر، بي واسطه‌گي تأثير و دخالت علم اخلاق در تغيير ذائقه ها و دگرگوني نگرش‌هاي رواني عصر خويش  را بر ما ثابت مي‌کند.

حصول چنين باوري سهولت معاني را در ارتباط مؤثر با محيط خود و جامعه اي که در آن زندگي مي‌کنيم به وضوح آشکار کرده و به بياني ديگر از زباني آشنا با جامعه، چون سليمان نبي(ع) در کُنه استعداد بشر بيدار مي‌سازد که قبل از اينکه دانشمندان علم روان‌شناسي به آن دست يابند قرن‌ها پيش بر سينه‌ی پيامبر گرامي اسلام(ص) از طريق واسطه وحي نازل شده بود و امروزه کلام قرآن به‌عنوان مستدل‌ترين سند و معتبرترين وجهه‌ی علمي جهان در دست ماست. در تعريف ارتباط؛ ساده‌ترين معني ارائه شده و قابل لمس براي آن، هر نوع رفتار و گفتاري را مي‌گويند که به تعبير مختصصين فن، از بشر صادر مي‌گردد و از آن به ارتباط تعبير مي‌گردد. همچنين از ارتباط؛ با عنوان يک خيابان دو طرفه‌اي نيز ياد مي‌شود که عمل و عکس‌العمل دو خط موازي در کنار هم و تشکيل‌دهنده‌ی آن مي‌باشند.

در نگاهي کلي‌تر به مبحث ارتباط، بعد از اينکه با تعريف ساده و اوليه بحث آشنا شديم دو ضلع ديگر از اين علم را مورد بررسي قرار مي‌دهيم و آنها عبارتند از:

 الف: ابعاد ارتباط

ب: ارتباطات غلط

در ارائه‌ی تصويري که مي‌توانيم از ابعاد ارتباط داشته باشيم؛ ترسيم محور کلي از الف: ارتباط انسان با خود، ب: ارتباط انسان با خدا، ج: ارتباط انسان با ديگران و د: ارتباط انسان با طبيعت و هستي در واقع بررسي و بازخواني چند موضوع از يک روايت اميرمؤمنان علي عليه السلام در کلام «من عرف نفسه، فقد عرف ربّه» و ضلع ديگر آن يعني ارتباط انسان با ديگران، نگاه علمي به روايت « المؤمن مرأه المؤمن» مي‌باشد. در ابعاد تعاملي انسان با خود، خودشناسي يا شناخت قدر خود، مبحث بسيار عميق و کلاني است که در علم اخلاق از زبان روايات و کلام وحي به‌طور مفصل سند عقلي، علمي و کلاني است که در علم اخلاق از زبان روايات و کلام وحي به‌طور مفصل سند عقلي، علمي و کلامي صادر شده است. اينجا تنها با اشاره‌اي گذرا به آنها کمک در ايجاد پيش زمينه‌اي ذهني در مخاطب را تسريع مي‌بخشد.  

در خودشناسي، قدم اول از اين پيمايش وجودي، شناخت استعدادهاي خود و شناخت راه‌هاي رشد مي‌باشد. رسيدن به اين نتيجه که ارتباط با خود، راه‌هاي رشد و قوام بخشي استعدادها را به ما نمايان خواهد کرد؛ مستلزم شناخت اين راه‌ها مي‌باشد؛ شکرگزاري يا همان خلوص در عبادت و تمکين در برابر حضرت حق از داشته‌هايي که در اختيارمان است و آنچه ما را در قبال مخاطرات و حوادث حفظ مي‌کند، اولين راه رشد مي‌باشد. صراحت در گفتار و کردار، حاصل خلوص در شکرگزاري است که قدم بعدي رشد محسوب مي‌شود، صداقت، شجاعت، دوري از لجاجت، دوري از تعصب، وظيفه‌شناسي يا مسؤوليت‌پذيري، به‌ جريان انداختن سرمايه‌هاي عقلي و وجودي، پذيرش عيوب، کنترل تصاوير ذهني، حذف کمبودها، محاسبه‌گري و مؤاخذه‌ی خويش از طريق چهار شاخه‌ی: مشاوره، مراقبه، محاسبه و معاقبه، حاصل پژوهش صحيح و خالصانه‌ايست که انسان در محور ابعاد ارتباط با خود مي‌تواند به‌دست بياورد.

بعد دوم در شناخت سالم از ارتباط، ارتباط انسان با خدا مي‌باشد که حاصل اين کنکاش هدف‌مند توکل واقعي داشتن به خداوند، تلاش + خواستن= دعا، درک لحظه‌اي مستمر حضور خدا در زندگي و وجود بشر، توجه و تفکر قبل از هر کار و اقدامي، ايمان داشتن به اساس ارتباط با خداوند يعني تسليم شدن محض و رضا بودن از هر تقديري که از جانب حضرت حق ساطع مي‌گردد. دوري از کفر و باور و احساس عميق این جمله به لحاظ معنایی روشن نیست!

بعد سوم از اين شناخت؛ ارتباط انسان با ديگران است که لازمه‌ی داشتن چنين ارتباط موفقي، نيت خالص در ارتباط با ديگران، هنر گوش دادن به حرف‌هاي ديگران، يافتن نقاط مشترک براي نزديکي بيشتر، رعايت قانون درک متقابل، رعايت قانون خلع سلاح، رعايت قانون همدلي و اخلاص، برادري با ديگران، داشتن هنر تفکيک، تعميمي، حذف و تحريف آن‌چه که اذهان را مشوش و مضطرب مي‌گرداند، داشتن بهترين نوع ارتباط از نظر مسؤوليت پذيري يعني همراهي با ديگران و دوري از بي تفاوتي و اظهار همدردي و همدلي با ديگران، داشتن هنر شناخت روحيات و تفاوت‌هاي فردي ديگران و نهايتاً احيای قلوب ديگران که حاصل جان‌مايه‌ی اخلاص و اعتقاد به اين ارتباط است.

بعد پایانی يا همان بعد ارتباط انسان با طبيعت، يکي از مهم‌ترين ابعاد ارتباط انسان با عالم خارج از خود و محيط اطراف خويش مي‌باشد که هنر شکرگزاري فرد را قوت بخشيده و زبان گفت‌وگو با طبيعت را به او ارزاني مي‌بخشد و انسان با تفکر در اين بعد، قدم به دنياي رابطه‌ها گذاشته و اسرار تأثير دعا و موسيقي بر اشياء و هستي، تأثير گناه بر کهکشان‌ها و جهان را مي‌فهمد، در اين ارتباط که انسان شديداً نيازمند کسب الگوهايي اثرگزار و قدرت‌مند است، بررسي عميق و بازخواني دوباره‌ی کتاب صحيفه سجاديه و خصوصاً تعمق و تأمل در دعاي باران و دعاي نگاه به خورشيد حضرت سجاد(ع) راه‌گشاي علمي و اثربخش ارتباط با طبيعت خواهد بود.

در سومين محور نهايي معرفي شده از ارتباط، همان‌طور که در ابتداي بحث اشاره شد، بخش ارتباطات غلط، قسمتي ديگر از محورهاي تعريف و ابعاد ارتباط بود که رصد و پيمايش عوامل اصطکاک زا و کُندکننده‌ی ارتباط براي علمي‌تر کردن بحث‌ها، بيشتر ياري خواهد کرد. نتيجه‌ی زايش ارتباطات غلط از عواملي همچون: قضاوت نادرست، سرزنش و سرکوب معاندانه، توقع بي‌جا، درماندگي حاصل از ارتباط غلط، خشم، تحقير حاصل از خود کم‌بيني، طعنه و تخريب شخصيتي، توهين و بدگويي، عجله و بي‌توجهي به شخصيت و کلام مخاطب حاصل مي‌گردد که ريشه‌ی تمام ناهنجاري‌هاي رفتاري در اجتماع مي‌باشد.

با همه‌ی اين تعاريف که در نگاه کوتاه به فن ارتباط مؤثر گذشت؛ اثربخشي و توانمندي شخص در عرضه‌ی کلام خويش، نيازمند باز تعريفي اساسي از واژه «ارتباط» مي‌باشد و اين مهم ميسور نخواهد بود مگر با نگرشي علمي و هدف‌مند به علم رفتارشناسي و بهره‌وري فردي.

شيرزادي