با به دست آوردن مهارت‌های نرم دیگر مهم نیست چه دانشی دارید

تحقیقات نشان می‌دهد اهمیت به کار گرفتن هوش افراد در کار کمتر شده و همزمان سازمان‌ها دیگر به تحصیلات رسمی هم توجه زیادی نمی‌کنند. بررسی‌های موسسه تکنولوژی کارنگی نشان می‌دهد که تنها ۱۵ درصد موفقیت مالی یک فرد، به دانش فنی او مرتبط است. پس در دنیای جدید مهارت‌های نرم، دانش چه نقشی ایفا می‌کند؟ آن دسته از افراد حرفه‌ای در کار که بخش عمده توانایی‌های خود را به هوشی که دارند نسبت می‌دهند، خیلی زود خسته و ناامید می‌شوند و احساس می‌کنند تمایلی ندارند با همکاران خود ارتباط چندانی برقرار کنند. پاسخ چنین مشکلی چیست؟ آیا این افراد باید خودشان را پایین بیاورند تا با بقیه تناسب پیدا کنند؟ آیا باید تظاهر کنند که چندان هم باهوش نیستند؟ ما برای ایجاد شور و اشتیاق در خودمان و دیگران به اندازه کافی سختی می‌کشیم. اگر همین حالا به این نتیجه برسیم که دانش به درد نمی‌خورد، دیگر چه چیزی برایمان باقی می‌ماند؟

کلید حل این مساله به تعریف «دانش» برمی‌گردد. اگر بخواهیم دانش را به تحصیلات رسمی و IQ معمول محدود کنیم، درست است و در واقع چنین دانشی در محیط کار امروز دیگر کاربردی ندارد. از این لحاظ، با تغییر حجم و کیفیت اطلاعات و با فراهم کردن امکان دسترسی همگان به این دانش، چنین چیزی عادی است. اما اگر سرعتی که تکنولوژی با آن تغییر و رشد می‌کند را اضافه کنیم، داشتن دانش رسمی به شکلی که قرن‌ها می‌شناختیم، دیگر برای همه امکان‌پذیر نیست.

شرکت‌ها در واکنش به چنین واقعیتی، از مسیر متداول استخدام افراد بر اساس نوع مدرک تحصیلی‌شان دور شده‌اند؛ حتی اگر رشته تحصیلی آنها کاملا به شغل مورد نظر مرتبط باشد.  به‌عنوان اولین مثال، بانک‌ها که از نظر استخدام افراد حرفه‌ای جزو محافظه‌کارترین موسسات به حساب می‌آیند، دیگر کمتر فارغ‌التحصیلان رشته‌های مالی را استخدام می‌کنند و بیشتر به سوی استخدام تکنولوژیست‌ها، متخصصان روابط بین‌الملل یا فارغ‌التحصیلان روان‌شناسی روی آورده‌اند. این کار هدف تنوع‌گرایی آنها را هم بیشتر می‌کند و چشم‌اندازهای جدیدی را پیش روی آنها قرار می‌دهد. و البته این کار تاییدی است بر اینکه چگونه به راحتی می‌توان روی مهارت‌های نرم حساب کرد.

در مثال‌هایی جسورانه‌تر باید گفت شرکت‌های خدمات مالی بزرگی مثل DBS که قبلا هم نشان داده‌اند تا چه حد اهمیت تغییر فرهنگی را می‌دانند، یک قابلیت هوش مصنوعی ایجاد کرده‌اند تا افراد را بدون در نظر گرفتن مدرک تحصیلی‌شان انتخاب کند. خیلی از شرکت‌ها این روزها سیاستی اتخاذ کرده‌اند که دیگر تحصیلات رسمی را یک معیار استخدام کلیدی نمی‌دانند؛ شرکت‌هایی مثل اپل، گوگل، استارباکس و حتی بانک آمریکا.  این فاصله بزرگ از تعریف مرسوم دانش، یک خبر شگفت‌انگیز برای ما است که تاکنون این ویژگی انسانی را تنها ورودی قابل اطمینان برای آینده می‌دانستیم و حالا شرکت‌ها می‌توانند بهترین استعدادها را صرف‌نظر از تحصیلاتی که دارند، استخدام کنند.

 مهم نیست چه می‌دانید

«دانش» دیگر فقط به درجاتی که در دانشگاه طی کرده‌اید و تجربه‌ای که دارید محدود نیست، بلکه هوش احساسی و حجم انبوهی از ویژگی‌های احساسی انسانی را هم دربرمی‌گیرد.

مجمع جهانی اقتصادی می‌گوید در عصر هوش مصنوعی ۷۵ میلیون شغل از بین می‌رود، اما ۱۱۳ میلیون شغل جدید ایجاد می‌شود. سوالی که مطرح می‌شود این است که این شغل‌های جدید چه شکلی هستند و به چه نوع مهارت‌هایی نیاز دارند.

خوشبختانه این روزها هر چه بیشتر در این مورد صحبت می‌شود که به دست آوردن مهارت‌های «نرم» چقدر سخت است و اینکه این مهارت‌ها در بلند مدت چقدر ارزشمند هستند. بحث اهمیت هوش احساسی، ذهنیت رشد، همدلی و هدف‌گذاری این روزها به یک جریان اصلی تبدیل شده و تحقیقات بیشتری انجام می‌شود تا از این جریان حمایت کند. با این حال، این تنها شروع یک راه پرزحمت برای شرکت‌هایی است که به دنبال آن هستند، چون هنوز فرهنگ کاری ما برای ترویج مهارت‌های نرم به خوبی آماده نشده است.  به دست آوردن دانش فنی تقریبا کار آسانی است و در نهایت برای کسانی که کنجکاو هستند و اراده و انگیزه کافی برای رسیدن به آن را دارند، یک کالای ارزان‌قیمت است. اما چیزهایی که ما در این عصر به آنها نیاز داریم تا بهترین باشیم عبارت است از: نشان دادن همدردی، تلاش برای رشد، داشتن هدف، انعطاف‌پذیری واقعی، چابکی ذهن و فرآیند، ایمان به بینش مشترک، انعطاف داشتن برای استفاده از لنزهای جدید و تغییر مسیر، تلاش دائم برای بهتر بودن، تلاش بی‌وقفه برای فتح قله‌های بلندتر، تمرکز بر ماموریت‌ها، مهربانی، فراست و امتیاز خوب در هوش احساسی.

برای اینکه به همه این دستاوردهای جادویی برسیم، باید امکانات مناسب از محیط کاری منعطف گرفته تا روش‌های جدید کار و مشوق‌های لازم (مثل امکان نگهداری از فرزند و خوشحالی‌های ناگهانی) و از همه مهم‌تر آرامش روانی برای کارکنان‌مان فراهم کنیم. باید به آنها امکان بدهیم احساس انسان بودن در سازمان داشته باشند و به محض اینکه فهمیدیم قلب‌شان جای درستی قرار گرفته، باید به آنها نشان دهیم که این موضوع را می‌دانیم.  این مهارت‌های نرم به این آسانی قابل تکرار کردن نیستند. ما باید شاهد تغییرات بنیادین در آموزش‌های رسمی باشیم. کلاس‌ها و هیات مدیره شرکت‌ها باید کمپ‌های آموزشی انتقال حسی، سمینارهای بازیابی اشتیاق و کارگاه‌های افزایش کنجکاوی راه‌اندازی کنند تا پیش بروند.

پرورش و تقویت جنبه‌های انسانی بلیت موفقیت است و در این فرآیند، نباید این مهارت‌های «نرم» را دست کم بگیریم، چون رقابت کردن بر سر این مهارت‌ها همچنان کار سختی است.

یک مدل عملیاتی برنده برای استراتژی دیجیتال

نیاز به داشتن یک استراتژی دیجیتال چابک، واضح و روشن است. البته تله‌های زیادی وجود دارد که می‌دانیم به شکست می‌انجامد. مک‌کینزی در نظرسنجی خود بررسی کرده که برخی شرکت‌ها چگونه خودشان را در واکنش به تحولات دیجیتال بازآفرینی می‌کنند و به این ترتیب نه تنها از شکست دوری می‌کنند، بلکه به رشد و پیشرفت هم می‌رسند. در نظرسنجی امسال، مک‌کینزی کشف کرده که سازمان‌ها باید چه فعالیت‌های ویژه‌ای داشته باشند تا یک استراتژی برنده را برای دیجیتالی شدن شکل دهند. در اصل، آنها باید بدانند یک مدل عملیاتی مناسب برای داشتن استراتژی دیجیتال جدید که به موفقیت برسد، چه شکلی است. بر اساس پاسخ‌هایی که در نظرسنجی گرفته شده، شرکت‌هایی که بهترین عملکرد اقتصادی را دارند، در مقایسه با شرکت‌های دیگر چهار تفاوت اساسی در استراتژی دیجیتال خود دارند.

• شرکت‌هایی که بهترین عملکرد را دارند، چابکی فعالیت‌های استراتژی دیجیتال خود را افزایش داده‌اند و این باعث می‌شود فرصت‌هایی برای آنها فراهم آید که اولین نفر باشند.

• آنها از پلت‌فرم‌های دیجیتال برای دسترسی به اکوسیستم‌های گسترده‌تر و نوآوری در محصولات دیجیتال جدید و مدل‌های کسب‌وکار جدید، بهره برده‌اند.

• آنها از ادغام و تملک برای ایجاد قابلیت‌های دیجیتال و کسب‌وکارهای دیجیتال جدید، استفاده کرده‌اند.

• آنها زودتر از همتایان خود روی استعدادهای دیجیتال سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

 افزایش چابکی ایجاد، اجرا و تنظیم استراتژی

یکی از بزرگ‌ترین فاکتورهایی که شرکت‌هایی با برترین عملکرد اقتصادی را از دیگران جدا می‌کند این است که آنها چقدر سریع و سازگارپذیر می‌توانند استراتژی‌های دیجیتال خود را تنظیم و اجرا کنند. به عبارت دیگر، سرعت و سازگارپذیری مدل‌های عملیاتی برای استراتژی دیجیتال آنها مهم است. به همین اندازه، مهم است که شرکت‌ها به جایگاه اولین اقدام‌کننده برسند تا مزیت اقتصادی قابل توجهی داشته باشند. پس آنها چطور این کار را انجام می‌دهند؟ مک‌کینزی تناوب استفاده شرکت‌ها از ۱۱ فعالیت عملیاتی را بررسی کرده است. به جز ادغام و تملک که اغلب به دلایل قانونی و اداری نسبت به ۱۰ مورد دیگر به چارچوب زمانی بیشتری نیاز دارد، پاسخ‌دهندگانی که در صدر جدول درآمدزایی قرار دارند، می‌گویند شرکت‌های آنها نسبت به همتایان خود، هر یک از این فعالیت‌ها را با تناوب بیشتری اجرا می‌کنند.

این ارتباط بین سرعت استفاده از استراتژی و عملکرد خوب مالی، اتفاق عجیبی نیست و با دیگر کارهای ما برای برنامه‌ریزی استراتژی همخوانی دارد. همان‌طور که سرعت تغییرات مرتبط با دیجیتال افزایش می‌یابد، لازم است شرکت‌ها ریسک‌های بزرگ‌تری کنند و سرمایه‌های مالی و انسانی را سریع‌تر اختصاص دهند. این تغییرات فنی در ایجاد، اجرا و اصلاح مداوم استراتژی دیجیتال، به شرکت‌ها امکان می‌دهد هم فرصت‌های نوظهور را به خوبی بربایند و هم ضررهای خود را کاهش دهند. این کار به سودآوری بیشتر و رشد درآمد بالاتر می‌انجامد.

 سرمایه‌گذاری روی اکوسیستم‌ها، محصولات دیجیتال و مدل‌های عملیاتی

شرکت‌هایی که از نظر سود و درآمدزایی عملکرد خوبی دارند، در استقبال از تحولات اقتصادی که تکنولوژی‌های دیجیتال عامل آن هستند، با بقیه تفاوت دارند. بر اساس نتایج نظرسنجی، این تفاوت عملکرد در سه شیوه خاص صورت می‌گیرد: بهره بردن از اکوسیستم‌های دیجیتال جدید، تمرکز بر تلاش‌های توسعه محصول و نوآوری در مدل کسب‌وکار. ما می‌دانیم که پلت‌فرم‌های دیجیتال امکان ایجاد فضاهای بازار جدید، به اشتراک‌گذاری داده و مزیت‌های اثرات شبکه‌ای را در سطح گسترده فراهم کرده‌اند؛ چیزی که چند سال قبل غیرممکن بود. همگرا شدن این فاکتورها باعث می‌شود اکوسیستم‌های دیجیتالی که توسط این پلت‌فرم‌ها ایجاد شده‌اند، مرزهای صنعتی را پاک کنند و شرکت‌ها شیوه ارزیابی اقتصاد مدل‌های کسب‌وکار، نیازهای مشتریان، رقبا و شرکای خود را تغییر دهند.

شرکت‌هایی که عملکرد درآمدی خوبی دارند، بهتر از سایر شرکت‌ها از این دینامیک‌های مبتنی بر اکوسیستم بهره می‌برند. آنها برای دسترسی به شرکا و مشتریان جدید، ۳۹ درصد بیشتر از سایرین، از پلت‌فرم‌های دیجیتال استفاده می‌کنند. در حالی که سهم فروش جهانی داخل این اکوسیستم‌ها همچنان کمتر از ۱۰ درصد است، تحقیقات مک‌کینزی پیش‌بینی می‌کند که این سهم تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰ درصد می‌رسد و اهمیت پلت‌فرم‌ها را در استراتژی دیجیتال بیشتر می‌کند.

در دنیایی که مبتنی بر اکوسیستم است، نیازهای مشتریان گسترده‌تر و یکپارچه‌تر می‌شود و شرکت‌هایی که هم‌اکنون در اکوسیستم‌های خود فعال هستند، برای درک این نیازها و برطرف کردن آنها، نسبت به همتایان خود در موقعیت بهتری قرار دارند. پس منطقی به‌نظر می‌رسد که این شرکت‌های برتر ایده‌های نوآورانه‌تری نسبت به سایر شرکت‌ها داشته باشند. به‌طور میانگین، نوآوری‌های دیجیتال شرکت‌ها اغلب ایجاد تغییرات در محصولات موجود را دربرمی‌گیرد. با این حال، چنین شرکت‌هایی می‌گویند که تمرکزشان بر ایجاد برندهای دیجیتال جدید است. این نتایج یافته‌های قبلی را که می‌گفت اولین‌ استفاده‌کنندگان از نوآوری‌ها و تکنولوژی‌های دیجیتال، همیشه بهتر از همتایان خود عمل می‌کنند، تایید می‌کند.

در نهایت، نوآوری مدل کسب‌وکار در شرکت‌هایی که عملکرد برتر دارند، رایج‌تر است. نظرسنجی قبلی مک‌کینزی نشان می‌داد که تنها ۸ درصد پاسخ‌دهندگان، مدل‌های کسب‌وکار فعلی خود را از نظر اقتصادی ماندگار می‌دانستند. اما نظرسنجی جدید نشان می‌دهد شرکت‌هایی که از دیجیتال استقبال کرده‌اند، نسبت به همتایان خود، آمادگی بیشتری برای واقعیت‌های اقتصادی جدید دیجیتال دارند. این شرکت‌های برتر در نظرسنجی اعلام کرده‌اند که در مقایسه با سایر شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، بیشتر سرمایه خود را در کسب‌وکارهای دیجیتال جدید سرمایه‌گذاری کرده‌اند. تحقیقات مک‌کینزی همچنین نشان می‌دهد که با افزایش بلوغ دیجیتال بخش‌های کاری این شرکت‌ها، سهم سرمایه‌گذاری آنها در کسب‌وکارهای دیجیتال جدید افزایش یافته است. موفق‌ترین شرکت‌ها آنهایی هستند که سریع‌تر از همتایان خود حرکت می‌کنند، نه آنهایی که در نهایت مجبور می‌شوند چنین سرمایه‌گذاری‌هایی داشته باشند.

 از ادغام و تملک برای ایجاد قابلیت‌ها و کسب‌وکارهای دیجیتال استفاده کنید

طبق نتایج نظرسنجی، ادغام و تملک، یک عامل متمایزکننده دیگر بین شرکت‌هایی با عملکرد برتر و بقیه شرکت‌ها است. این شرکت‌های برتر نه‌تنها بیشتر از سایر شرکت‌ها برای ادغام و تملک هزینه می‌کنند، بلکه روی انواع فعالیت‌های آن سرمایه‌گذاری دارند.

با توجه به سرعت تحولات مرتبط با دیجیتال و چالش‌هایی که شرکت‌ها برای تطبیق دادن خودشان با این سرعت بالا مواجهند، این اتفاق چندان عجیب نیست. اتفاق عجیب آن است که فعالان برتر اقتصادی رویکرد متفاوتی نسبت به فعالیت‌های ادغام و تملک دارند.

  سرمایه‌گذاری پیش‌دستانه روی استعدادهای دیجیتال

نتایج نظرسنجی‌های قبلی نشان می‌دهد داشتن استعدادهای دیجیتال یکی از عوامل اصلی موفقیت دیجیتال است؛ نکته‌ای که نظرسنجی‌های جدیدتر هم آن را تایید می‌کنند.

 البته پیدا کردن استعدادها یک چالش بزرگ هم است: استعدادهای دیجیتال واقعی و شایسته یک کالای کمیاب هستند، چون سرعت دیجیتال بسیار بیشتر از عرضه افرادی است که در به‌کارگیری آن مهارت دارند. اما فعالان اقتصادی برتر تلاش شدیدی برای حل این مشکل به‌کار بسته‌اند. این شرکت‌ها در مقایسه با دیگران، بیشتر نیروی کار خود را به اقدامات دیجیتال اختصاص می‌دهند. فقط حجم سرمایه‌گذاری نیست که فعالان اقتصادی برتر را متمایز می‌کند، بلکه آنها در به‌کارگیری استعدادهای دیجیتال در کل سازمان خود،‌ هوشمندانه‌تر عمل می‌کنند.

این چابکی باعث می‌شود منابع سریع‌تر به تلاش‌های دیجیتال اختصاص یابند و سازگاری بهتری بین منابع و استراتژی‌ها ایجاد شود.

 نگاهی به آینده

• فرآیند استراتژی خود را دینامیک‌تر کنید. اگر بخواهیم تعریف کنیم، یک استراتژی دیجیتال باید با تحولات دیجیتال‌محور که خارج از یک شرکت و همچنین داخل آن رخ می‌دهند، تطابق داشته باشد. چنین تحولاتی به سرعت پیش می‌روند و در نتیجه این استراتژی باید با سرعت دیجیتال همراه شود و امکان بازنگری و تنظیم مجدد فرصت‌ها نسبت به گذشته، سریع‌تر شود. شرکت‌ها باید استراتژی‌های دیجیتال خود را مثل یک نقشه راه برای تحولات پیش رو در نظر بگیرند؛ مثل موجود زنده‌ای که همراه با چشم‌انداز کسب‌وکار رشد می‌کند.

 به عبارت دیگر، ما چهار میدان جنگ اصلی را که شرکت‌ها باید برای ساخت استراتژی‌های دیجیتال دینامیک از آن پیروز بیرون بیایند، طرح‌ریزی کردیم. سازمان‌ها باید به رهبران کسب‌وکار خود آموزش دیجیتال بدهند و یک چشم‌انداز تهاجمی برای روبه‌رو شدن با آن پرورش دهند تا افراد به چشم رقبای جدید به کسب‌وکار، صنعت و نقش دیجیتال بنگرند. آنها باید به تیم‌های ارشد خود آموزش ساختاری بدهند و مدیران ارشد خود را مجهز کنند.

سازمان‌ها همچنین باید دیدگاه‌های داده-محور را اهرم کنند تا روند آزمون و خطا و یادگیری آنها سریع‌تر شود. و باید کسب‌وکار هسته‌ای خود را دیجیتال‌سازی کنند و با مدل‌های کسب‌وکار جدید به نوآوری بپردازند. این اقدامات شرکت‌ها را برای اینکه پیشگام تولید محصولات جدید باشند و نیازهای مشتریان خود را در اکوسیستم‌های جدید برطرف کنند، در جایگاه بهتری قرار می‌دهد.

• روی استعدادها و قابلیت‌ها سریع و با جدیت سرمایه‌گذاری کنید. شرکت‌ها برای دیجیتالی شدن، خودشان را متحول می‌کنند و بنابراین حل مساله استعدادها یکی از سخت‌ترین چالش‌ها برای آنها است. نتایج نظرسنجی‌ها تایید می‌کند که شرکت‌ها باید از این واقعیت استقبال کنند و سپس به دنبال پیدا کردن بهترین راه حل باشند. این کار یا از طریق تخصیص هوشمندانه‌تر و دینامیک‌تر این منابع انجام می‌شود یا از طریق استفاده از ادغام و تملک برای تسریع ایجاد قابلیت‌های دیجیتال جدید. دیجیتال سرعت نوآوری را بالا می‌برد و شرکت‌ها تنها زمانی می‌توانند از مزیت‌های بالقوه آن استفاده کنند که قابلیت‌های لازم برای مهار آن را داشته باشند. یک روش برای شرکت‌هایی که عملکرد برتر دارند، استفاده از اهرم ادغام و تملک برای کمک به ایجاد قابلیت‌های دیجیتال است و بهتر از این است که این قابلیت‌ها با رویکردی کند و بوروکراتیک ایجاد شوند. این شرکت‌ها همچنین با به‌کارگیری سرمایه‌گذاری‌ها و قابلیت‌های دیجیتال، به شیوه‌ای چابک‌تر و ایجاد مدل عملیاتی منعطف و واکنشی، بیشترین بهره را از آنها می‌برند.

• شیوه سنجش موفقیت را بازتعریف کنید. عصر دیجیتال نیازمند آن است که شرکت‌ها برای رسیدن به موفقیت سریع‌تر و چابک‌تر حرکت کنند. این در حالی است که خیلی از این شرکت‌ها هنوز عملکرد خود را با همان معیارهای قدیمی می‌سنجند؛ معیارهایی که در زمان سرعت کند کسب‌وکار و فرآیند بوروکراتیک تعیین استراتژیک وجود داشت. شرکت‌ها باید از این معیارهای قدیمی (مثلا سهم بازار) که دیگر شاخص‌های معناداری برای موفقیت اقتصادی نیستند، دور شوند. تغییراتی که در مرزهای صنعتی رخ داده، باعث شده سهم بازار دیگر یک معیار استاندارد طلایی برای عملکرد بازار نباشد.

 شرکت‌ها باید به استانداردهای جدیدی روی بیاورند که مشخص می‌کند آیا در مسیر نوآوری، بهره‌وری و استفاده از تکنولوژی‌های دیجیتال درست پیش می‌روند یا نه. تجربه نشان می‌دهد دستاوردهایی مثل اول بودن در بازار، پیشتاز بودن در بهره‌وری و همکاری با کسب‌وکارهای دیگر در یک اکوسیستم، شاخص‌های بهتری برای موفقیت دیجیتال آینده هستند.

آسیب‌شناسی استفاده زیاد از شبکه‌های مجازی

امروزه جذابیت، سرعت در انتقال اطلاعات و بی‌انتها بودن فضای مجازی باعث شده که کاربران بسیاری به دور از هدفی خاص و مشخص ساعت‌های متوالی از روز را در این فضا سپری کنند. امروزه بازی‌های آنلاین و حضور در شبکه‌های اجتماعی دو موردی هستند که آمار بسیاری را هم از لحاظ تعداد نفرات و هم از نظر میزان زمان صرف شده، به‌خود اختصاص داده‌اند.

جدیدترین گزارش منتشرشده از آمار دنیای اینترنت در سال ۲۰۱۹ توسط دو مؤسسه‌ی معتبر «هوت‌سوییت» و «وی‌آر‌سوشال» نشان می‌دهد که ما انسان‌ها به‌طور میانگین ۶ ساعت و ۴۲ دقیقه از وقت هر روزمان را صرف اینترنت می‌کنیم؛ ظاهرا نیمی از این زمان، روی دستگاه‌های موبایلی صرف می‌شود. جالب‌توجه اینجا است که وقتی آمار را به‌ تفکیک کشورهای مختلف مورد بررسی قرار می‌دهیم، به موضوع مهمی پی می‌بریم؛ در واقع آمار اخیر نشان می‌دهد که مشتاق‌ترین کاربران اینترنت، بیشتر ساکن کشورهای درحال توسعه و کشورهای دارای درآمد متوسط هستند.(1)
 
فراگیرشدن انواع بازی‌های اینترنتی در گوشی‌های هوشمند و همچنین استفاده بیش از حد شبکه‌های اجتماعی در تشدید روند استفاده سوء، از اینترنت نقش بسزایی دارد. آماری که در جدول زیر به آن اشاره شده، نشان دهنده شیوع اعتیاد اینترنتی در اکثر کشورهای جهان است:

ارزیابی تأثیرات اجتماعی فضای مجازی

یکی از بزرگترین مسائل اجتماعی که جوامع امروزی به آن مبتلا شده‌اند، ضعف نهاد خانواده است. از آن‌جایی که مشکلات خانواده‌ها به‌صورت ناهنجاری‌های اجتماعی بروز می‌کند خانواده و سلامت آن، از اهمیت خاصی برخوردار بوده و آماده کردن فرزندان برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی یکی از وظایف مهم و اساسی خانواده‌ها به شمار می‌رود.

پدیده «اعتیاد اینترنتی» در عصر کنونی به یکی از مسائل مهم ارتباطی و اجتماعی تبدیل شده است. کشور فیلیپین بیشترین  مشترکان اینترنتی را در جهان دارا می‌باشد و در این رابطه وضعیت بغرنج‌تری نسبت به سایر کشورهای جهان دارد.

در واقع اعتیاد به اینترنت پدیده‌ای است که به زندگی جوانان امروز گره خورده و بازی‌های اینترنتی بسیاری از جوانان را به خود جذب کرده و حتی باعث ایجاد اعتیاد در برخی از آنها شده است. با پیشرفت تکنولوژی در جوامع و کم شدن نظارت والدین بر نوجوانان و جوانان و مشغول بودن خانواده‌ها باعث شده است که هر روز جوانان بیشتری به سمت بازی‌های اینترنتی سوق پیدا کرده و بر تعداد معتادان اینترنتی افزوده می‌شود.

سازمان بهداشت جهانی پس از بررسی‌های فراوان در سال جاری میلادی استفاده بی‌رویه از بازی‌های اینترنتی را جزو «اختلالات روان بهداشتی» معرفی کرده و این سازمان افزوده است، فیلیپین نیز در زمره کشورهایی است که این پدیده در آن رواج فراوانی دارد.

امروزه وقتی در خیابان‌ها رفت و آمد می‌کنیم شاهد صحنه‌هایی هستیم که در آن مردم در هر رده‌ی سنی، نوجوان یا میان‌سال فرقی نمی‌کند، در حال بازی با گوشی همراه خود هستند، حال چه در پیاده‌رو باشند و چه در حین رانندگی. البته با افزایش سطح دسترسی آسان به اینترنت به‌ندرت می‌شود جایی را یافت، که به این شبکه‌ها و خطوط بی‌سیم اینترنتی مرتبط نباشند.

اعتیاد در فیلیپین

یکی از کشورهایی که بیشترین آمار معتادان اینترنتی را به خود اختصاص داده فیلیپین است. مردم جنوب آسیا جزو وابسته‌ترین‌های جهان به اینترنت هستند اما کاربران فیلیپینی با ۱۰ ساعت و ۲ دقیقه در ۲۴ ساعت در صدر قرارگرفته‌اند. دو کشور تایلند و اندونزی همراه با فیلیپین در فهرست ۵ کشور اول درزمینهٔ اعتیاد به اینترنت جای گرفته‌اند. متوسط جهانی ۶ ساعت و ۴۲ دقیقه محاسبه‌شده است. باید توجه داشت که بر اساس آمار منتشر شده از سوی دو موسسه HootSuite و We Are Social در ژانویه 2019 ، اغلب کشورهای به‌اصطلاح معتاد به اینترنت مربوط به کشورهای درحال‌توسعه هستند.(2)

دلایل اعتیاد به اینترنت

اعتیاد به مواد مخدر، براساس سرعت و قدرت جذب این مواد به بدن انسان ارزیابی می‌شود، اما در مورد اینترنت وضع کمی فرق می‌کند زیرا سرعت و در دسترس بودن آن، باعث بوجود آمدن اعتیاد در انسان شده. البته اگر این استدلال درست باشد پس با افزایش سرعت و سهولت دسترسی به اینترنت، باید در آینده نه چندان دور شاهد معتادان اینترنتی بیشتری در جهان باشیم.

اما این تنها بخشی از آسیب‌های صرف زمان بیش از حد و نامتعارف در اینترنت و فضای مجازی است. استفاده بیش از اندازه از ابزار هوشمند، همچون گوشی تلفن‌همراه آسیب‌های فیزیکی فراوانی مانند: میگرن، اختلال خواب، اختلال در غذا خوردن، کمردرد، سندرم تونل کارپال(نوعی بیماری مربوط به مچ دست)، عدم توجه به بهداشت شخصی.

حائز اهمیت است که اگر شخصی دو یا سه مورد از این علائم را داشته باشد می‌توان گفت که این فرد در دسته افراد "معتاد به اینترنت" قرار گرفته است: عدم کنترل زمان، تاثیر منفی بر دیگر بخش های زندگی، بی اهمیتی به گذر زمان، تمایل و علاقه شدید چت و بازی،عدم کنترل زمان،در هنگام بروز مشکلات به اینترنت پناه بردن،دفاع از عملکرد، احساسات چند گانه.

راهکارمبارزه با اعتیاد اینترنتی در فرزندان

اینترنت ابزار مناسبی برای توسعه اندیشه‌های بشر محسوب می‌شود اما به‌شرط آن‌که در راه درستی استفاده شود. ارتباط از طریق شبکه‌های مجازی درمیان جوانان دارای جذابیت بسیار و جایگاه ویژه‌ای است. البته قابل ذکر است که برای ورود به اینترنت و دنیای مجازی اگر اطلاعات کافی در رابطه با این مقوله وجود داشته باشد مشکلی ایجاد نمی‌کند، ارتباط سالم در شبکه‌های اجتماعی و آگاهی جوانان و خانواده‌ها نسبت به فضای اینترنتی باعث پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در این فضاها خواهد شد، توجه والدین به رفتار‌ها و ارتباطات فرزندانشان در اینترنت از اهمیت و حساسیت خاصی برخوردار است.

عامل مهم دیگری که در رابطه با این مسئله وجود دارد این‌که والدین باید به فناوری‌های روز دنیا مسلط شوند. تا بتوانند با آگاهی کامل از تغییر رفتار فرزندانشان مطلع شوند زیرا تغییر در رفتار، تفکر آن‌ها را نیز تغییر می‌دهد و اگر بنیان فکری آنها نادرست پرورش یابد در آینده تفکر و رفتار ناصحیح در آنها نهادینه می‌شود. چنانچه والدین نسبت به شیوه‌ی ارتباط فرزندان خود آگاهی کافی داشته باشند، از ایجاد بسیاری از ارتباطات پنهانی، ارتباط ناصحیح اینترنتی، جرم و بزه و غیره جلوگیری می‌شود.

پی نوشت:
1- آیا ما به اینترنت اعتیاد پیدا کرده‌ایم؟، زومیت
2- اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی در فیلیپین!، خبرگزاری ایتنا

۱۰ پیشنهاد برای زندگی سالم‌ پس از ۶۰ سالگی

پروفسور "دانا کینگ"، رئیس بخش پزشکی خانواده دانشگاه ویرجینیای غربی با اشاره به مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۷ میلادی که میزان سبک زندگی سالم را میان بازنشستگان و سالمندان با میانسالان و افرادی که هنوز کار می‌کنند، مقایسه کرده بود، اظهار کرد: بیشتر سالمندان و بازنشستگان تمایلی به پیروی از سبک زندگی سالم و رعایت توصیه‌های سلامتی در سنین بالا ندارند.

در این مقاله به نقل از "سی ان ان" با سه متخصص و پزشک برجسته در مورد اینکه چگونه می‌توان سالمندان را به پذیرش سبک زندگی سالم ترغیب کرد گفت‌وگو شده است.

دکتر کینگ با بیان اینکه افراد برای وضعیت مالی خود در دوران بازنشستگی برنامه‌ریزی می‌کنند اما برای وضعیت مناسب سلامتی خود برنامه‌ای ندارند، به همراه چند متخصص دیگر پیروی از نکات زیر را برای سلامت بهتر سالمندان پیشنهاد کرد:

۱) یک جفت کفش ورزشی عالی بخرید: یک جفت کفش ورزشی مناسب برای پیاده‌روی بخرید. ابتدا با پیاده‌روی در حومه خانه شروع کنید. سپس آن را به پیاده‌روی نیم ساعته سه روز در هفته افزایش دهید یا هدف خود را با افزایش ۱۰ درصدی مسیر پیاده‌روی خود در هر هفته دنبال کنید.

۲) تمرین تعادل کنید: بهترین راه برای جلوگیری از افتادن‌ها و زمین خوردن‌ها تمرین حفظ تعادل است. تلاش کنید برای ۳۰ ثانیه با چشمان بسته روی یک پا بایستید.

۳) صبحانه خود را اصلاح کنید: از خوردن قهوه و شیرینی به جای صبحانه خودداری کنید. می‌توان یک اسموتی خانگی و ترکیبی از موز، میوه‌های فصلی، شیر بادام و پودرهای پروتئینی یا کیک‌های پروتئینی بدون قند را برای صبحانه جایگزین کرد. هم‌چنین قند و شکر را از تمامی وعده‌های غذایی خود حذف و به جای مصرف نوشابه از آب گازدار استفاده کنید.

۴) استرس را عاقلانه حذف کنید: برای مدیریت استرس خود راه‌هایی به جز خوردن غذا، استعمال دخانیات و نوشیدن الکل پیدا کنید. برنامه‌های زیادی برای تمدد اعصاب و مدیتیشن وجود دارد که می‌توانید روی تلفن همراه خود نصب کرده و حتی به مدت ۱۰ دقیقه به آن‌ها گوش دهید.

۵) ورزش‌های مقاومتی را تمرین کنید: برای توقف از دست دادن حجم عضلات ورزش‌های مقاومتی را با بلند کردن دمبل و هالتر انجام دهید، چرا که در صورتی که از عضلات استفاده نکنید به مرور از بین خواهند رفت.

۶) تمرین "بشین پاشو" انجام دهید: افراد سالخورده باید به طور منظم تمرین‌های بشین پاشو را انجام دهند، چرا که در صورتی که این تمرین‌ها را انجام ندهند، پس از مدتی دیگر قادر به راحت بلند شدن از روی زمین نخواهند بود.

۷) سرعت خود را به چالش بکشید: بر خلاف تصور عمومی باید گفت که سالمندان نیز به ورزش‌هایی نیاز دارند که سرعت و شدت داشته باشند. بیشتر مردم حتی به فکر سرعت برای سلامت خود نیستند. اما باید به فکر ورزش‌هایی بود که علاوه بر قدرت، سرعت شما را نیز به چالش بکشد. تنیس جزو آن دسته از ورزش‌هایی است که هر دوی این شاخص‌ها را درگیر کرده و به همین دلیل انجام آن در سنین بالا می‌تواند مفید واقع شود.

۸) خود را باور داشته باشید: یک سالمند ۷۱ ساله از تجربیات خود در مورد مواجه با عدم اعتماد به نفس و افسردگی پس از چندین واقعه ناگوار می‌گوید که برای درمان حال خود به مشاور مراجعه کرده است. او تاکید دارد نخستین فردی که باید به آن باور داشته باشید خودتان هستید، چرا که مردم دوست دارند بیشتر با افراد با اعتماد به نفس معاشرت داشته باشند.

۹) درگیر یک پروژه شوید: یک پروژه که برای شما معنی خاصی دارد، انتخاب کنید. یک سالمند در این مورد می‌گوید که در سنین بازنشستگیِ خود، شروع به نوشتن یک کتاب کرده است، هر چند پیش از آن تجربه نویسندگی نداشته است. او در حال حاضر در حال نوشتن کتاب سوم خود با نام "توی جدید پس از ۶۵ سالگی" است که توصیه‌هایی ارزشمند به افراد سالمند کرده و الهام بخش آنان است. انجام پروژه‌ای جدید در سن بالا مانند به واقعیت رساندن یک رویا است.

۱۰) خودسازی و تزکیه نفس را بپذیرید: برخی سبک زندگی سالم را یک امر مادام‌العمر می‌دانند، چرا که پیروی از یک سبک زندگی سالم نیازمند یادگیری مداوم و تزکیه نفس است. می‌توانید در کلاس‌های آموزشی که برای سالمندان وجود دارد ثبت‌نام کنید. باید توجه کرد سبک زندگی سالم امری تنها جسمی نیست و به تمرین‌های ذهنی نیز نیاز دارد.

چگونه صبور باشیم؟

صبر چیست؟

صبر، یعنی نگه‌داری خود از بی‌تابی و حفظ زبان از شکایت و کنترل دیگر اعضاء و جوارح از نگرانی و اضطراب. همه این‌ها برای آن است که بتوانیم در موقعیتی که ناخوشایند ماست بدون از دست دادن کنترل روان و اعضاء بدن، ضمن قبول واقعیت‌ها معقولانه‌ترین راهکار را برای کاهش آثار منفی و نیز خروج از آن شرایط ناخوشایند تجربه کنیم.

تعریف صبر در دین

در روایات اسلامی صبر به‌منزله ضامن بقاء ایمان و همانند سر برای بدن توصیف شده است. امام علی(ع) می‌فرمایند: الصَّبْرُ مِنَ الْإِیمَانِ كَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ؛ صبر برای ایمان، همانند سر برای بدن است.[1] به عبارت دیگر، صبر نیروی کنترل درونی است که در هنگام سختی‌ها با کنترل اعضاء و جوارح، مانع از انجام هر فکر و عملی خلاف ایمان می‌شود. بنابراین اگر صبر در مشکلات لبریز شود، کنترل انسان از دست عقل خارج‌شده و ممکن است در یک لحظه همه ایمان انسان را به باد دهد.

اجر صبر

شکی نیست که این دنیا برای همه افراد با سختی‌هایی همراه است که ایمان ما را محک می‌زند. «أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُترَكُواْ أَن یَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا یُفْتَنُون‏؛ آیا مردم گمان كرده‌‏اند، همین كه بگویند: ایمان آوردیم، رها مى‌‏شوند و آنان [به‌وسیله جان، مال، اولاد و حوادث‏] مورد آزمایش قرار نمى‌‏گیرند؟»[2]  صبر در هنگام سختی‌ها نشانه قبولی در آزمون الهی  است؛ لذا هر صبری اجری دارد. جهاد، عفّت، روزه گرفتن و تقریباً همه ارزش‌های دینی جلوه‌هایی از صبر هستند که هرکدام به‌اندازه سختی که دارند دارای اجر هستند و چه‌بسا آزمون حیائی که از برخی جهادها سخت‌تر باشد و...

هیچ خویشتن‌داری دینی را نباید کوچک شمرد و اجرش را از دست داد! امام رضا علیه‌السلام می‌فرمایند: لَیْسَ أَحَدٌ مِنْ شِیعَتِنَا یُبْتَلَى بِبَلِیَّةٍ أَوْ یَشْتَكِی فَیَصْبِرُ عَلَى ذَلِكَ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِید؛ کسی از شیعیان ما نیست که به بلایی گرفتار شود و صبر کند،‌ مگر اینکه خداوند برای او اجر هزار شهید بنویسد.[3]

چگونه صبور باشیم

1- تفکر در عاقبت بی‌صبری: هر وقت صبرمان را از دست داده و با بی صبری کاری کرده‌ایم که نباید مرتکب آن می‌شدیم، آن اقدام ما را پشیمان کرده است. پس یکی از راه‌های صبور شدن، اندیشیدن در عاقبت بی‌صبری است. همان موقع بیاندیشیم که اگر صبر نکنیم چه می‌شود و چه فایده‌ای دارد؟ خواهیم دید که بی‌صبری جز بدتر کردن اوضاع عایدی ندارد؛ بلکه باید دنبال راه چاره بود.

2- آمادگی برای هرگونه شرایط ناخوشایند احتمالی: اگر احتمال به وجود آمدن هرگونه سختی برای خود را بدهیم و خود را برای رویارویی با هر سختی آماده کنیم درواقع در حال نهادینه کردن صبر در خود هستیم.

راهکارهای تمرین صبر درآیات و روایات

1- ارتقاء دانستنی‌ها ضمن قبول ندانستنی‌ها: داستان بسیار زیبای دو پیامبر بزرگ خدا یعنی حضرت و موسی و حضرت خضر(ع) نشان می‌دهد که هر چه انسان آگاهی و شناخت خود را افزایش دهد صبر او بالاتر می‌رود. حضرت موسی علیه‌السلام اگر حکمت سوراخ کردن قایق، کشتن پسربچه و ساختن دیوار را می‌دانست می‌توانست راحت‌تر این امور را تحمّل کند. همه بلاها و حوادثی که برای اتفاق می‌افتد حکمت‌هایی دارند که ما از آن‌ها بی‌خبریم.

2-استمداد از قدرت الهی: در ادبیات دینی، همیشه بر ضعف انسان و نیاز او به کمک الهی تأکید شده است. مفاهیمی همچون دعا، ذکر، نماز، استغاثه و... نیز بر همین مبناست. صبر بر طاعت و صبر بر معصیت از مهم‌ترین انواع صبر هستند. امام باقر(ع) در مورد معنای "لا حول و لا قوة الّا بالله" می‌فرمایند: مَعْنَاهُ لَا حَوْلَ لَنَا عَنْ مَعْصِیَةِ اللَّهِ إِلَّا بِعَوْنِ اللَّهِ وَ لَا قُوَّةَ لَنَا عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ إِلَّا بِتَوْفِیقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ معنایش این است که توان روی گردانیدن از معصیت را جز با کمک خداوند و قدرتی بر اطاعت خدا جز با توفیق الهی نداریم.[4] این ذکر شریف، ازجمله اذکار حضرت سید الشهداء در سخت‌ترین لحظات و ابتلائات عاشوراست. پس لازم است که در سختی‌های اطاعت و ترک گناه و بلاها از خداوند کمک بطلبیم که قطعاً خداوند کمک می‌کند.

3- یاد معاد و استرجاع: یکی از نشانه‌های صابران در قرآن این است که به یاد بازگشتشان به‌سوی خدا می‌افتند: "...وَ بَشِّرِ اَلصّٰابِرِینَ * اَلَّذِینَ إِذٰا أَصٰابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قٰالُوا إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَیْهِ رٰاجِعُونَ[5] و صبرکنندگان را بشارت ده. همان کسانی که چون بلا و آسیبی به آنان رسد گویند: ما مملوک خداییم و یقیناً به‌سوی او بازمی‌گردیم." کسی که خود را برای حضور در دنیایی ابدی آماده می‌کند و به این دنیا همچون پُلی برای عبور نگاه می‌کند، صبر در مصیبت‌ها برای او آسان است.

پی‌نوشت‌ها:
[1] مصباح الشریعه؛ ص184
[2]عنکبوت؛1
[3] الکافی؛ ج1، ص354، ح10
[4] معانی الاخبار؛ ص21
[5] بقرة، 155-156

پاسخ دو کارشناس مذهبی خانواده به یک سوال پرتکرار؛

سختی و مشکلات جز جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان‌هاست اما این صبر و تحمل انسان‌ها است که عبور از بحران‌ها را راحت و سخت می‌کند؛ بخشی از این مشکلات مربوط به زندگی مشترک است که به دلیل بی‌پولی، خانواده همسر، خشونت، اعتیاد، خیانت و .. اتفاق می‌افتد.

در یک نظرسنجی از طیف وسیعی از بانوان متأهل خواسته شد تا تجربه خود را در رابطه با این سؤال مطرح کنند که: آیا باوجود همه سختی‌های زندگی مشترک بازهم باید تحمل کرد و به زندگی ادامه داد؟ تا چه زمانی باید تحمل کرد؟

"سارینا: بله بایدتحمل کرد. بایدگذشت کرد. توهمه زندگیهامشکل هست هیچ‌کسی بدون مشکل زندگی نمی‌کنه. باید برای زندگی جنگید اگه قرارباشه باهرمشکلی حالا خیانت باشه یاهرچیزدیگه ای ول کنی بری یعنی بازنده‌ای یعنی اعتمادبه‌نفس نداری بایدتوزندگی در همه شرایط محکم بود.

مهسا: آستانه تحمل آدم‌ها باهم دیگه فرق میکنه؛ به نظر من آدم تا وقتی‌که طرفش را دوست داره و تا وقتی‌که میدونه اون آقا میتونه جزئی از وجودش باشه باید صبور باشه و سختی‌ها را به جون بخره. من اوایل ازدواج با کوچک‌ترین مشکلی تصمیم به طلاق می‌گرفتم اما یک روز شوهرم گفت هر تصمیمی بگیری من موافقم؛منم خوب فکر کردم که بدون شوهرم نمی تونم زندگی کنم شوهرم رو واقعاً دوست دارم و کم‌کم صبور و صبورتر شدم و مشکلاتم بیشتر و بیشتر اما الآن خیلی راحت تحمل می‌کنم...

زینب: تو هر زندگی سختی هست حالا بعضی‌ها کمتر و بعضی‌ها بیشتر و اینکه چقد باید سختیارو تحمل کرد و تا کجا بستگی به قدرت تحمل فرد داره و اینکه تو چه شرایط و تو چه محیطی بزرگ ‌شده و علاوه بر اینا باید با توجه به اخلاق و رفتار طرف مقابل این میزان تحمل و مدارا سنجیده بشه. برای بعضیا هرچقدر بیشتر صبر کنی تلاشی واسه بهبود اوضاع نمیکنن و اینو وظیفه تلقی میکنن.در مقابل بعضیا هم هستن که کاملاً درک میکنن که بخاطرشون حاضری هر کاری بکنی و قدردان هستن."

تبیان به کمک حجت‌الاسلام علی سرلک مشاور ازدواج و خانواده و حجت‌الاسلام محمدمهدی ماندگاری به بررسی این پرسش پرداخته است:

تحمل سختی های زندگی مشترک تا کجا؟!

00:00

-06:32

حجت‌الاسلام محمدمهدی ماندگاری در رابطه باتحمل سختی‌های زندگی مشترک می‌گوید: «آیا یک مادر باردار باوجود سختی‌های دوران بارداری، سختی‌ها را تحمل می‌کند یا سریع بچه را سقط می‌کند؟! مسلماً تحمل می‌کند زیرا هدف از تحمل این سختی‌ها،تولد نوزادی است که برای او ارزشمندتر از آن مشقت‌ها است لذا ما هم باید برای زندگی مشترک یک هدف معین تعیین کنیم که شیرینی آن حتی از دیدن یک نوزاد هم برای زن و شوهر بیشتر باشد.

زن و شوهر باید در مسیر بندگی خدا تمام سختی‌ها را تحمل ‌کنند. خداوند درآیات بسیاری ازجمله  آیه200 سوره آل‌عمران دعوت به صبر می‌کند و می‌فرماید : «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا.» ای کسانی که ایمان آورده‌اید در برابر مشکلات استقامت کنید.»

ماندگاری ادامه می‌دهد: «نوع نگاه به زندگی اهمیت دارد؛ چنانچه حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) نگاهشان به زندگی نه هوسرانی بود، نه خوردوخوراک و خواب، و نه شهرت و ثروت بلکه نگاهشان بندگی خدا بود  که این اطاعت باعث شد تا حضرت زهرا(س) سختی درودیوار و کتک خوردن در کوچه را تحمل کند چراکه هدف رسیدن به درجه بالا بود؛ متأسفانه امروزه هدف‌های کوچک، تحمل‌ها را پایین آورده است لذا با بالا بردن هدف‌ها، سختی‌ها شیرین می‌شود.»

حجت‌الاسلام‌ علی سرلک هم دراین زمینه می‌گوید: «خداوند در آیه 4 سوره بلد می‌فرماید: «َلقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی کَبَدٍ» انسان در رنج آفریده شده است و این رنج لازمه حرکت و گنج شکوفایی استعداد است. اگر کسی گمان کند که دنیا جایی است که نباید هیچ رنجی را تحمل کند، ناخواسته خودش را در سختی‌های بزرگ‌تر و ویرانگرتری وارده کرده است لذا دنیا صحنه جنگیدن است اما ما باید کوشش کنیم که اولاً خودمان با ندانم کاری، سختی‌ها را زیاد نکنیم دوما یاد بگیریم که با رنج‌ها چگونه کنار بیاییم.هیچ زندگی مشترکی بدون مشکل نیست اما مهم این است که بتوانیم این سختی‌ها را بامهارت از سر راه برداریم.»

چگونه چشممان را بر روی بدی‌های همسرمان ببندیم؟

چشم‌پوشی کردن بر روی برخی از اشتباهات همسر مثل خیانت، اعتیاد، کتک زدن و.. بسیار سخت است اما همسران زیادی هستند که با این مشکلات دست‌وپنجه نرم می‌کنند و به زندگی خود ادامه می‌دهند و در مقابل عده‌ای با کوچک‌ترین مشکلی تحمل خود را از دست می‌دهند و طلاق را راه رسیدن به آرامش می‌دانند اما آیا هراشتباهی از جانب همسر قابل بخشش است؟

حجت الاسلام سرلک می‌گوید: «اشکالات و اشتباهاتی که طرف مقابلمان نسبت به آن آگاهی پیداکرده و بنای تصحیح و درستی شرایط را دارد، قابل‌بخشش است اگرچه این بخشش خیلی سخت است اما فضای زندگی، فضای برطرف کردن اشتباهات یکدیگر است؛ دو نفر که ازدواج می‌کنند باید با کمک هم به کمالات برسند و اشتباهات همدیگر را برطرف کنند مثلاً آیا باید بخاطراعتیاد همسر،طلاق گرفت یا پای او ماند و به او کمک کرد تا اعتیادش را کنار بگذارد؟! جدا شدن تنها آتش طلاق را به اعتیاد اضافه می‌کند لذا زن و شوهر باید به درد روزهای سختی هم بخورند.»

حجت‌الاسلام ماندگاری در رابطه با چشم‌پوشی بر انحرافات و خطاهای همسر می‌گوید: «اگر همسرتان در مسیر انحراف اخلاقی، عقیدتی، اقتصادی قرار گرفت، شما نقش طبیب را پیدا می‌کنید.
پیغمبر خدا در سفری که حضرت علی (ع) می‌خواستند برای تبلیغ دین به یمن بروند به ایشان فرمودند: علی جان! اگر شما موفق شوی یک نفر را هدایت کنی، از یک منظومه شمسی ارزشش برایت بالاتر است لذا ما همسرانی را می‌بینیم که پای سختی‌ها و مشکلات همسرشان ایستاده‌اند نه به خاطر آنکه چاره دیگری ندارند بلکه آنها امید به اصلاح همسرشان دارند؛ اگر دکتری از درمان بیماری ناامید شود، او را مرخص می‌کند، زن یا شوهری هم که از هدایت همسر خود ناامید شود و بداند که انحرافات اخلاقی و رفتاری قابل علاج نیست، خداوند راه طلاق را گذاشته است.»

ماندگاری در رابطه با رشد زن وشوهر و درمان انحرافات می گوید: «زن و شوهر یا هر دو خوب هستند و فشارهای بیرونی مثل دخالت خانواده‌ها را تحمل می‌کنند؛همان‌گونه که حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) سختی‌هایی که از بیرون به آن‌ها وارد می‌شد، تحمل کردند و به رشد دست یافتند یا فشارهایی  که از طرف همدیگر وارد می‌شود را تحمل می‌کنند بخاطر اینکه می خواهند یکدیگر را درمان کنند که این هم هدف الهی است اما اگر فردی فشارها و مشقت‌ها را نه برای رشد و نه برای درمان بلکه برای شهوت و ریاست تحمل می کند، در این صورت تحمل سختی‌ها هیچ ارزشی ندارد و باید به این رابطه پایان داد.»

فایل الکترونیکی دانشنامه شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها

تالیف علی لباف

 لطفا جهت دانلود به فایل پیوست مراجعه شود.

قدیمی‌ترین دانشگاه‌های عربی

 

 

 

 

 

 

زمان تقریبی مطالعه : 3 دقیقه

تاریخ : پنج شنبه 1397/11/18 ساعت 14:220

چگونه دروغ نگوییم؟

 

 

دروغ یعنی چیزی که می‌دانیم حقیقت ندارد را به‌عنوان حقیقت بیان کنیم. پس بیان خلاف واقع با علم به خلاف واقع بودن آن، دروغ است؛ حال با زبان بیان شود یا نوشتار یا هر راه دیگر!

بزرگی گناه دروغ، بدین‌جهت است که تکیه‌گاه همه گناهان است. سررشته هر گناهی  یک‌ امر باطل و خلاف واقع است؛ مثلاً ریشه استهزاء و تمسخر، اعتقاد به برتری خود نسبت به دیگران و تحقیر افراد دیگر است. به همین جهت پیامبر(ص) فرموده است: «ریشه تمسخر، اعتماد كردن به دروغگویان است.»‏.[1] البته فقط تمسخر نیست که ریشه در دروغ دارد، بلکه دیگر گناهان نیز ریشه‌هایی شبیه این دارند.

برای درمان این گناه و بسیاری دیگر از گناهان به کرامت و جایگاه بلندی که برای آن خلق شده است بیاندیشد و خود را در بازار گناه به حراج نگذارد. قیمت انسان بهشت است.

امّا مسئله در مورد خود دروغ کمی متفاوت است. دروغ متشکّل از چندین لایه باطل است. دروغ نه‌تنها به‌عنوان یک گناه، به امری پوچ و باطل برمی‌گردد، بلکه دروغ گوینده قصد دارد که آن امر پوچ، باطل و خلاف واقع را به‌عنوان حقیقت نشان دهد. ازاین‌رو در دروغ گفتن، بطلان و خلاف واقع مضاعف نهفته است. شاید به همین خاطر است که در هر گناهی برای در امان ماندن از تبعات آن گناه، شخص گناهکار خود را ناچار به استفاده از دروغ می‌بیند که البته این نیز امری پوچ و باطل است و دروغ نه‌تنها راه چاره نیست، بلکه همانند ریسمانی که در چاه عمیق گناهان افتاده است، کم‌کم انسان را به قعر تاریکی‌ها فرو می‌برد، تا جایی که ممکن است دیگر راه خلاصی را نیابد. شاید به همین خاطر است که امام حسن عسکری(ع) می‌فرمایند:«جُعِلَتِ الْخَبَائِثُ فِی بَیْتٍ، وَ جُعِلَ مِفْتَاحُهُ‏ الْكَذِب‏»؛ تمام پلیدی‌ها در خانه‌ای قرار داده شده و کلید آن دروغ‌گویی است.[2]

راهکارهای ترک دروغ

برای ترک دروغ ابتدا باید ریشه آن را کشف کنیم تا هم به‌ضرورت ترک آن پی ببریم و هم دری به‌سوی راهکارهای ترک آن بر روی خود باز کنیم و سپس به دو راهکار عملی دیگر برای ترک دروغ می‌پردازیم.

1- راهکار کلی: همانند بسیاری از گناهان، پستی نفس، ریشه ابتلا به‌دروغ نیز هست. پیامبر خدا در مورد ریشه دروغ می‌فرمایند: «لَا یَكْذِبُ الْكَاذِبُ إِلَّا مِنْ مَهَانَةِ نَفْسِه‏»؛ دروغ‌گو به خاطر پستى و دنائت نفس خود دروغ مى‌‏گوید.[3] با کشف این مطلب، انسان باید برای درمان این گناه و بسیاری دیگر از گناهان به کرامت و جایگاه بلندی که برای آن خلق شده است بیاندیشد و خود را در بازار گناه به حراج نگذارد. قیمت انسان بهشت است. «فَلَیْسَ‏ لِأَنْفُسِكُمْ‏ ثَمَنٌ‏ إِلَّا الْجَنَّةُ فَلَا تَبِیعُوهَا بِغَیْرِهَا»؛ جان‏‌هاى شما را قیمتى جز بهشت نباشد؛ پس به غیر آن  نفروشید.[4] باید در این راهکار کلی، بسیار تفکر کرد و لحظه‌ای از جایگاه خود غافل نشویم. باید بدانیم که دروغ گفتن در شأن ما نیست.

گناه، شوخی‌بردار نیست. اصلاً یکی از روش‌های شیطان برای کشاندن بنده‌ها به گناه، گناه با عنوان شوخی است. شوخی با گناه یکی از مصادیق نزدیک شدن به خطوط قرمز الهی است

2- بی مُحابا راستش را بگو: در ابتدای هر کاری که به نظر سخت می‌آید باید خود را داخل آن کار بیاندازیم و محکم جلو برویم آنگاه خواهیم دید که مسیر طولانی را پیش رفته‌ایم. ترک دروغ هم شاید با دلهره‌هایی همراه باشد که بیشتر ریشه در اوهام دارد. باید فارغ از همه ترس‌های خیالی، در مهم‌ترین موقعیت‌هایی که احساس می‌کنیم نباید راست بگوییم، محکم و بی‌محابا حرف راست را گفته و هیچ‌چیز را انکار نکنیم؛ آنگاه خواهیم دید که چه لذّتی را به دست آورده‌ایم؛ لذّت رهایی. لذّتی که همراه با باز شدن درهای جدید برای حل مشکلی است که می‌خواستیم برای حل آن به دروغ رو بیاوریم. امیر مؤمنان حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «اِذَا هِبْتَ أَمْراً فَقَعْ فِیهِ فَإِنَّ شِدَّةَ تَوَقِّیهِ أَعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْه»‏؛ وقتی‌که از چیزى مى‌‏ترسى خود را در آن انداز، زیرا شدّت حذر كردن، از آنچه از آن مى‌‏ترسى بزرگ‌تر است.[5]

3- تمرین سکوت: بسیاری از گناهان زبان را می‌توان با به دست آوردن مهارت سکوت از بین برد. بارِ سنگین، دردسر دارد هر چه سخن کمتر، بار هم سبک‌تر! لذا باید سکوت را در جایی که زبان له‌له می‌زند که بچرخد، تجربه و تمرین کنیم. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «لَا یَزَالُ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ یُكْتَبُ مُحْسِناً مَا دَامَ سَاكِتاً فَإِذَا تَكَلَّمَ كُتِبَ مُحْسِناً أَوْ مُسِیئاً»؛ تا وقتی‌که بنده مؤمن خاموش باشد نیكوكار نوشته مى‌‏شود، و چون لب به سخن گشود نیكوكار یا بدكار نوشته خواهد شد.[6]

هیچ دروغی مصلحت ندارد و اگر برای کاری در شرع اسلام مجوّزی صادر شده است، یعنی آن کار اصلاً ماهیّت دروغ ندارد.

 

دروغ شوخی

گناه، شوخی‌بردار نیست. اصلاً یکی از روش‌های شیطان برای کشاندن بنده‌ها به گناه، گناه با عنوان شوخی است. شوخی با گناه یکی از مصادیق نزدیک شدن به خطوط قرمز الهی است که می‌فرماید: «وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَن»‏؛ و به كارهاى زشت چه آشكار و چه پنهانش نزدیك نشوید.[7] امام علی(ع) می‌فرمایند: «لَا یَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ الْإِیمَانِ حَتَّى یَتْرُكَ الْكَذِبَ هَزْلَهُ وَ جِدَّهُ»؛ هیچ بنده مزه ایمان را نمی چشد تا دروغ را ترك كند چه شوخى باشد و چه جدى‏![8]

دروغ مصلحتی

هیچ دروغی مصلحت ندارد و اگر برای کاری در شرع اسلام مجوّزی صادر شده است، یعنی آن کار اصلاً ماهیّت دروغ ندارد. جاهایی که گفتن حقیقت ظاهری، فساد بزرگی به وجود می‌آورد یا از خیر بسیار مهم‌تری دیگران را محروم می‌کند، اساساً در قالب دروغ جای نمی‌گیرد. به‌عبارت‌دیگر در این موارد، مصلحتی بالاتر از مصلحت بیان حقیقت ظاهری وجود دارد. لذا آن مصلحت بالاتر، حقیقت اصلی است. به‌عنوان مثال: مکر در جنگ و اصلاح بین مردم. باید بفهمیم که سلامت در راست‌گویی است. همانطور که امام علی(ع) می‌فرماید: «وَ فِی الصِّدْقِ السَّلَامَة».[9]